Applied criminology research

Applied criminology research

پیشگیری قضایی از نقض حقوق عامه: مطالعه تطبیقی با تأکید بر دعاوی منفعت عمومی و جرایم اقتصادی

Document Type : Original Article

Authors
Seyyed Mohammad Najmalhoda 1
Hasan Asadi 2
1 Ph.D. Candidate in Fiqh and Principles of Islamic Law, Islamic Azad University, Varamin Branch, Tehran, Iran. Email: najm7523123@gmail.com
2 Assistant Professor of Fiqh and Islamic Principles, Faculty of Theology, Varamin, Tehran, Iran. (Corresponding Author). Email: asadihasan@iauvaramin.ac.ir
10.22034/aqcr.2026.2074721.1136
Abstract
Public rights in the Iranian legal system have long been regarded as one of the fundamental yet complex concepts which, due to ambiguities surrounding their precise definition, the determination of their instances, and the identification of the institutions responsible for their protection, have consistently been the subject of debate and controversy. In light of the emergence of modern social, economic, and environmental challenges including the destruction of natural resources, pollution, capital market violations, and public health crises the need to reconsider effective mechanisms for preventing the infringement of public interests has become increasingly evident. This study aims to elucidate the theoretical and practical foundations of public rights and to examine the preventive role of the Judiciary, particularly the Public and Revolutionary Prosecutor, in safeguarding these rights. This research has been conducted using a descriptive–analytical method. The findings indicate that public rights constitute a supra-individual and public-benefit concept which, without requiring the existence of a specific personal beneficiary, encompass areas such as environmental protection, public health, cultural heritage, consumer rights, and the integrity of the capital market. The prevention of violations of these rights is primarily achievable through the non-criminal and supervisory powers of the Judiciary, especially those vested in the Prosecutor. Instruments such as the issuance of interim orders, warnings and notices, filing criminal complaints on behalf of society, intervention in civil proceedings related to public interests, and supervision over the proper implementation of laws represent some of the most significant existing capacities in this regard. A comparative study of common law systems further demonstrates that mechanisms such as public interest litigation and preventive judicial orders play a significant role in preventing the widespread infringement of public rights.
Keywords
Public Rights
Restoration of Public Rights
Public Interest Litigation
Prevention of Economic Crimes
Judiciary
Prosecutor
Subjects
- آقابابایی، حسین، و نظری، علی. (1400). جنبه عمومی جنایت در حقوق کیفری ایران؛ از تحولات قانونی تا چالش‌های حقوقی- قضائی. پژوهش حقوق کیفری، 9 (24)، 187-216.
https://doi.org/10.22054/jclr.2021.49043.2033
- افتخار جهرمی، گودرز، و السان، مصطفی. (1399). آیین دادرسی مدنی (جلد اول ، چاپ دوم). میزان.
- پژوهشگاه قوه قضائیه. (1396). درآمدی بر مسئولیت قوه قضائیه در احیای حقوق عامه. مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه.
- پژوهشگاه قوه قضائیه. (1400). رصد و فراتحلیل آثار پژوهشی در حوزه احیای حقوق عامه. پژوهشگاه قوه قضائیه.
- پورعزت، علی‌اصغر، دمرچیلو، مریم، و پاکنوش کیانی، پاکنوش. (1397). شاخص‌های مفهوم‌پردازی از اصطلاح «منفعت عمومی» بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. مطالعات مدیریت دولتی ایران، 1(2)، 1-24.
https://www.jipas.ir/article_84213.html
- تنگستانی، محمدقاسم، مهرآرام، پرهام، و مرادی برلیان، مهدی. (1397). گفتارهایی در باب نهاد دادستانی و احیای حقوق عامه. انتشارات قوه قضائیه، چاپ اول.
- خالقی، علی. (1400). آیین دادرسی کیفری (جلد 1، چاپ 43). شهردانش.
- رشیدی، مهناز. (1401). نقش قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران در تضمین حق بر آب. مجله حقوقی دادگستری، 86 (117)، 83-107.
https://www.jlj.ir/article_245332.html
- رمضانی قوام‌آبادی، محمدحسین، و جوادمنش، جواد. (1395). مطالعه تطبیقی گستره مفهوم ذینفع در اقامه دعوی زیست‌محیطی در حقوق ایران و اتحادیه اروپا. فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، 46(4)، 977-1001.
https://doi.org/10.22059/jplsq.2016.60526
- رنجبر، احمد. (1397). اثبات نفع در «دعوی حقوق عمومی». فصلنامه حقوق اداری، 5(14)، 55-76.
https://qjal.smtc.ac.ir/article-1-223-fa.pdf
- صادقی، محمود، و جوهری، مهدی. (1391). ذینفع در دعاوی ناشی از اختراع از نگاه قانون و رویه قضائی. دیدگاه‌های حقوق قضائی، 17(59)، 117-144.
 http://jlviews۲.ujsas.ac.ir/article-۱-۶۳-fa.html
- عباسی، محمود، افشاری، فاطمه، پتفت، آرین، و دهقانی، پرویز. (1398). حقوق شهروندی؛ از حقوق ملت تا احیای حقوق عامه. وزارت دادگستری.
- کاشانی، جواد، و ناصری، نینا. (1395). کارایی دعوای جمعی در دسترسی به عدالت (چاپ اول). میزان.
- گرجی ازندریانی، علی‌اکبر. (1390). ده فرمان حقوق عمومی؛ تأملی درباره اصول و مفاهیم بنیادین حقوق عمومی. فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی (فصلنامه حقوق سابق)، 41(4)، 205-233.
https://jlq.ut.ac.ir/article_29657.html
- منصوریان، ناصرعلی، و شیبانی، عادل. (1395). مفهوم منفعت عمومی و جایگاه آن در قانون‌گذاری ایران. دیدگاه‌های حقوق قضائی، 21(75)، 117-142.
https://jlviews.ujsas.ac.ir/article_703491.html
- مولودی، محمد، حاجی‌عزیزی، بیژن، و صفری، ناهید. (1395). مطالعه حقوق فرافردی؛ مبنایی برای دعاوی جمعی. تحقیقات حقوقی، 19(75)، 273-295.
https://lawresearchmagazine.sbu.ac.ir/article_56231.html
- نقره‌کار، محمدصالح. (1388). نقش دادستان در صیانت از حقوق عامه. جنگل.
- هاشمی، محمد. (1382). حمایت‌ها و تضمینات حقوق بشر در حقوق داخلی و نظام بین‌المللی. تحقیقات حقوقی، 6(38)، 11-81.
https://lawresearchmagazine.sbu.ac.ir/article_56589.html
 
- Bozeman, B. (2007). Public Values and Public Interest: Counterbalancing Economic Individualism. Georgetown University Press.
https://www.jstor.org/stable/j.ctt2tt37c
- Cappelletti, M. (1975). Governmental and Private Advocates for the Public Interest in Civil Litigation: A Comparative Study. Michigan Law Review, 73 (5), 800-880.
https://repository.law.umich.edu/mlr/vol73/iss5/2/
- Cappelletti, M. (1976). Vindicating the Public Interest through the Courts: A Comparativist's Contribution. Buffalo Law Review. 25 (3).
https://digitalcommons.law.buffalo.edu/buffalolawreview/vol25/iss3/2/
- Cummings, S and Deborah L. R. (2015). Public Interest Litigation: Insights from Theory and Practice. 36(4), 604-651.
https://ir.lawnet.fordham.edu/ulj/vol36/iss4/1/
- European Parliament. (2012). Standing up for your right(s) in Europe.
- Gading, H. (1996). Litigation by Public Interest Groups in European Law, Florence : European University Institute.
https://hdl.handle.net/1814/5513
- Jolowicz, J.A. (1982). Civil Proceedings in the Public Interest, CAMBRIAN L. REV, Cambridge Journal of International and Comparative Law, (1)3: 235–253.
https://scispace.com/pdf/civil-procedure-in-public-interest-litigation-tradition-16n8yzcd8o.pdf
- Langer, V. (1988). Public Interest in Civil Law, Socialist Law, and Common Law Systems: The Role of the Public Prosecutor. The American Journal of Comparative Law, 36 (9), 279-305.
https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=4978293
- Lunny, D. (1978). Locus Standi-Public Law and the Individual-The Relator Action-Role of the Attorney-General-Injunction, University of British Columbia Law Review. 12 (2), 243-267.
https://www.canlii.org/en/commentary/doc/1984CanLIIDocs131
- Parker, K. E and Stone, R. (1978). Standing and Public Law Remedies, Columbia Law Review, 78 (4), 771-782.
https://doi.org/10.2307/1121941
- Scott L. Cummings. (2012). Privatizing Public Interest Law, Georgetown Journal of Legal Ethics, 25 (1), 2-90.
https://escholarship.org/uc/item/0q7515ht
- Skyes, E.I. (1953). The Injunction in Public Law, University of Queensland Law Journal, 2 (2), 77-98.
https://www8.austlii.edu.au/cgibin/viewdoc/au/journals/UQLJ/1953/3.pdf
- Spillenger, C. (1995). Elusive Advocate: Reconsidering Brandeis as People’s Lawyer, Yale Law Journal, 105(6), 1445-1535.
https://doi.org/10.2307/797295
- Tumanov, D. (2015). On Public Interest and Its Judicial Protection, Russian Laws: Experience, Analysis, Practice, 12 (12), 54-70.
https://www.researchgate.net/publication/306018724_On_Public_Interest_and_Its_Judicial_Protection_Russian_Laws_Experience_Analysis_Practice_2015_No_12_p54-70_English.