پژوهش های جرم شناسی کاربردی

پژوهش های جرم شناسی کاربردی

مدیریت ازدواج به مثابه راهبردی نوین در پیشگیری از قتل‌های ناموسی ناشی از ازدواج اجباری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. رایانامه: r. saberi@iau. ac. ir
2 گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. رایانامه: iau. ir @0023480300
3 دانشیار حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران (نویسنده مسئول). رایانامه: alisaffary2020@gmail. com
10.22034/aqcr.2026.2088434.1211
چکیده
قتل‌های ناموسی به‌عنوان یکی از مصادیق بارز خشونت علیه زنان، چالشی عمیق در برابر سیاست جنایی ایران محسوب می‌شود که اغلب ریشه در بستری از ازدواج‌های اجباری دارد‌. ‌این پژوهش با هدف کالبدشکافی پیوند میان این دو پدیده و ارزیابی بسترهای فرهنگی و قانونیِ تسهیل‌گر آن، به ارائه الگوی نوین مدیریت ازدواج به‌مثابه یک راهبرد پیشگیرانه و چندوجهی می‌پردازد. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای انجام پذیرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ازدواج اجباری از طریق هنجارهای فرهنگی مردسالار (مانند تقدس کاذب «ناموس و آبرو») ‌و همچنین خلأها و ضعف‌های ساختاری در نظام حقوقی، تقویت‌شده و به قتل ختم می‌شود‌. ‌این ضعف‌ها هم در قانون مدنی‌(زمینه‌سازی تحمیل در ازدواج‌) ‌و هم در قانون مجازات اسلامی ‌(به‌ویژه مواد ۳۰۱ و ۶۳۰ که مصونیت نسبی برای مرتکب ایجاد می‌کنند‌)‌مشهود است‌. در مقابل، ‌الگوی مدیریت ازدواج به‌عنوان یک سیاست جنایی پیشگیرانه، ‌راهکاری جامع ارائه می‌دهد که بر سه بعد استوار است: ۱‌)‌ بعد فرهنگی-آموزشی با هدف تغییر نگرش‌ها، 2‌)‌ بعد حقوقی-ساختاری با تأکید بر اصلاح قوانین ماهوی و تقویت سازوکارهای حمایتی، ‌و ۳‌)‌ بعد نهادی-مداخله‌ای برای تضمین واکنش سریع و یکپارچه‌. ‌نتیجه آن‌که گذار از رویکردهای صرفاً کیفری به یک مدل پیشگیرانه، ‌برای کاهش مؤثر این جرایم ضروری است. ‌
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Marriage Management as a Modern Strategy in Preventing Honor Killings Resulting from Forced Marriage

نویسندگان English

razieh saberi 1
Shaghayegh Kiadarbandsari 2
Ali Saffari 3
1 Assistant Professor of Criminal Law and Criminology, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran. Email: r. saberi@iau. ac. ir
2 Criminal Law and Criminology, Tehran Central Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran. Email:0023480300@iau. ir
3 Associate Professor Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran (Corresponding Author). Email: alisaffary2020@gmail. com
چکیده English

Honor killing, as one of the most prominent instances of violence against women, represents a profound challenge to the Iranian criminal policy, often rooted in the context of forced marriages. This study aims to dissect the nexus between these two phenomena, evaluate the cultural and legal facilitators, and propose a modern “Marriage Management” model as a multifaceted preventive strategy. This research is conducted using a descriptive-analytical method, relying on library-based sources. The findings indicate that forced marriage is reinforced by patriarchal cultural norms(such as the false sanctity of “honor and reputation”)as well as structural gaps and deficiencies within the legal system, eventually culminating in homicide. These legal weaknesses are evident in both the Civil Code(which facilitates the imposition of marriage) and the Islamic Penal Code(particularly Articles 301 and 630, which grant relative immunity to the perpetrators). In response, the “Marriage Management” model, as a preventive criminal policy, offers a comprehensive solution based on three pillars: 1)The cultural-educational dimension, aimed at transforming attitudes; 2)The legal-structural dimension, emphasizing the reform of substantive laws and the strengthening of protective mechanisms; and 3)The institutional-interventional dimension, to ensure a rapid and integrated response. In conclusion, transitioning from purely punitive approaches to a preventive model is essential for the effective reduction of these crimes.

کلیدواژه‌ها English

Honor killing
forced marriage
marriage management
preventive criminal policy
violence against women
- آقایی، ‌محسن. ‌(1401)‌. ‌علت‌شناسی قتل‌های ناموسی از منظر فقهی، ‌حقوقی و روانشناختی [رساله دکتری، ‌رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی، ‌دانشگاه مفید].
- اجتنابی، ‌مریم. ‌(1398)‌. ‌تأثیر بزه دیده‌شناسی در رفع خشونت علیه زنان‌. انتشارات قانون یار.
- احمدی، ‌کامیل. ‌(1396)‌. ‌طنین سکوت‌. انتشارات شیرازه.
- ایرانخواه، ‌محمد. ‌(1395)‌. ‌بررسی جرم‌شناختی قتل‌های ناموسی در ایران و پاکستان [پایان‌نامه کارشناسی ارشد، ‌دانشگاه آزاد اسلامی واحد بین‌المللی بندر انزلی].
- بهشتی، ‌محمد. ‌(1400)‌. ‌در مکتب قرآن ‌(جلد 5، ‌چاپ اول)‌. انتشارات صدرا.
- جعفری، ‌افشین، ‌و رحمانی، ‌سینا. ‌(1400)‌. ‌پیشگیری از ارتکاب قتل ناموسی علیه زنان با نگاهی به نظریه فمینیستی جرم‌شناسی‌. مطالعات پیشگیری از جرم، ‌16(59)، ‌23-45‌‌.
 https://www. magiran. com/paper
- جزایری، ‌فاطمه‌السادات، ‌و خوش‌صورت موفق، ‌اعظم. ‌(1402)‌. ‌حکم قتل در فراش و ضرورت حفظ امنیت اجتماعی با تحلیل ماده 630 قانون مجازات اسلامی‌. ‌مجله گفتمان فقه حکومتی، ‌7(13)، ‌109-130‌.
 https://www. noormags. ir
- جوادی آملی، ‌عبدالله. ‌(1387)‌. ‌تفسیر تسنیم‌ (جلد 9)‌. مرکز نشر اسراء.
- حر عاملی، ‌محمد بن حسن. ‌(1420ق)‌. ‌وسائل الشیعه‌ (جلد 20)‌. موسسه آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث.
- حجتی، ‌مهدی. ‌(‌1382 الف)‌. ‌شرح و نقدی بر ماده 630 قانون مجازات اسلامی‌. ‌مجله دادرسی، ‌(36)، ‌36-41 .
- حجتی، مهدی. (1382 ب). شرح و نقدی بر ماده ۶۳۰ قانون مجازات اسلامی. مجله دادرسی، (۳۷)، ۳۶-۴۱.
- دلاور علی، ‌کیومرث، ‌و کوهزادیان، ‌قاسم. ‌(1398)‌. ‌تحلیل مقایسه‌ای و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر قتل‌های ناموسی با سایر قتل‌ها‌. ‌پژوهش‌های اطلاعاتی و جنایی، ‌14(4)، ‌75-94.
 http://icra. jrl. police. ir/article_92418. html
- رحیمی قره‌میرشاملو، ‌آرش. ‌(1400)‌. ‌بررسی فقهی و حقوقی ازدواج اجباری و پیامدهای آن. ‌[پایان‌نامه کارشناسی ارشد، ‌دانشگاه پیام نور استان بوشهر].
- سهامی، ‌سوسن، ‌جوکار، ‌ماهرخ، ‌و دارابی، ‌محمد. ‌(1390)‌. ‌فهم عوامل خانوادگی مرتبط با قتل ناموسی‌. ‌در مجموعه مقالات دومین همایش ملی روانشناسی خانواده.
- شایسته، ‌زهرا. ‌(1402)‌. ‌تاثیر رسانه‌ها بر تصویر زنان در جامعه‌. ‌پژوهشنامه مطالعات راهبردی در علوم انسانی و اسلامی، ‌4(56)، ‌27-43.
 https://civilica. com/l/118656
- شریعت‌نیا، ‌سمیرا، ‌و اسدی، ‌حسن. ‌(1401)‌. ‌بررسی تحلیلی فقهی حقوقی و اجتماعی نقش و آثار اجبار، ‌اکراه، ‌اضطرار در ازدواج‌. ‌فصلنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، ‌5(11)، ‌1762-1777‌.
 jou. spsiran. ir/article_157194. html
- صابری، ‌فضل‌الله، ‌حجتی‌زاده، ‌زهرا، ‌طاهر نشاط‌دوست، ‌حمید، ‌نصر اصفهانی، ‌مهدی، ‌و کلیشادی، ‌رویا. ‌(1389)‌. ‌پیشگیری از رفتار مخاطره آمیز در نوجوانان و جوانان سنین بلوغ‌. انتشارات شهید حسین فهمیده.
- صبوری‌پور، ‌مهدی، ‌و حق‌بین، ‌فائزه. ‌(1402)‌. ‌نوآوری‌ها و چالش‌های قانون حمایت از اطفال و نوجوانان در پیشگیری از کودک‌آزاری‌. ‌پژوهش‌های حقوقی، ‌22(53)، ‌507-538‌.
 https://jlr. sdil. ac. ir/article_147298. html
- عواد کاظم العیساوی، ‌محمد. ‌(1402)‌. ‌جرم ازدواج اجباری از منظر جرم‌شناسی و حقوق جزا. ‌[پایان‌نامه کارشناسی ارشد، ‌دانشکده حقوق دانشگاه قم].
- قورچی بیگی، ‌مجتبی، ‌مهدوی‌پور، ‌اعظم، ‌و حاجی حسینی، ‌حسین. ‌(1402)‌. ‌کنکاشی فقهی حقوقی در لزوم مراجعه به محاکم در موضوع ماده 630 قانون تعزیرات اسلامی ‌‌«بازخوانی ادله روائی حکم قتل در فراش»‌. ‌فصلنامه مطالعات فقه و حقوق اسلامی، ‌15(30)، ‌147-176‌.
 https://feqh. semnan. ac. ir/article_6309. html
- کبیری، ‌افشار. ‌(1403)‌. ‌تحلیل جامعه‌شناختی پدیده قتل ناموسی با رویکرد تفسیرگرایی اجتماعی‌. ‌پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، ‌13(2)، ‌69-92‌.
 https://ssoss. ui. ac. ir/article_28614. html
- گرگین، ‌بتول. ‌(1400)‌. ‌ازدواج اجباری با آثار و پیامدهای آن از دیدگاه فقها [پایان‌نامه کارشناسی ارشد، ‌دانشگاه پیام نور استان بوشهر].
- مطهری، ‌مرتضی. ‌(1401)‌. ‌مجموعه آثار ‌(جلد 19، ‌چاپ 32)‌. انتشارات صدرا.
- مک گوایر، ‌جیمز. ‌(1390)‌. ‌درک روانشناسی و جرم‌ (صدیقه ابراهیمی قوام، ‌مترجم)‌. انتشارات دانشگاه علوم انتظامی.
- وجدانی فخر، ‌طاهره، ‌و الهی منش، ‌محمدرضا. ‌(1401)‌. ‌قصاص‌در جنایت‌ (نمونه موردی ماده 301 قانون مجازات اسلامی)‌. ‌مجله حقوق و مطالعات سیاسی، ‌2(7)، ‌246-259‌.
https://jlps. samipubco. com/article_163008. html
- یکه کار، ‌شیوا، ‌و حسینی، ‌سید ابراهیم. ‌(1397)‌. ‌ویژگی‌های خشونت خانگی علیه زنان و زمینه‌های فرهنگی‌. ‌پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، ‌5(16)، ‌41-100‌.
 https://rjsw. atu. ac. ir/article_11705. html
- Alanen, J. ‌(2012)‌. ‌Shattering the silence surrounding forced and early marriage in the United States‌. ‌Children’s Legal Rights Journal, 32(2), 1-37‌.
‌https://papers. ssrn. com
- Albrecht, H-J. ‌(2010)‌. ‌Race, crime and criminal justice in Germany‌. ‌In A‌. ‌Kalunta-Crumpton‌(Ed.), Race, crime and criminal justice:International perspectives ‌(pp‌. ‌64-88)‌. ‌Palgrave Macmillan.
- Chantler, K.h. , Gangoli, G. , & Hester, M. ‌(2009)‌. ‌Forced marriage in the UK:Religious, cultural, economic or state violence?‌. ‌Critical Social Policy, 29(4), 587-612‌.
 ‌https://journals. sagepub. com
- Gill, A. K. ‌(2006)‌. ‌Patriarchal violence in the name of honor‌. ‌International Journal of Criminal Justice Sciences, 1(1), 1-12.
 https://ijcjs. com/menu-script/index. php/
- Haile, J. ‌(2007)‌. ‌Honour killings, its causes and consequences:Suggested strategies for the European parliament‌. ‌European Parliament Publication.
- Jeffreys, S. ‌(2009)‌. ‌The industrial vagina:The political economy of the global sex trade‌. ‌Routledge.
- Kulczycki, A. , & Windle, S. ‌(2011)‌. ‌Honor killings in the Middle East and North Africa:A systematic review of the literature‌. ‌Violence Against Women, 17(11), 1442-1464‌.
https://pubmed. ncbi. nlm. nih. gov.