https://www.qacr.ir/ پژوهش های جرم شناسی کاربردی fa daily 1 Sat, 22 Nov 2025 00:00:00 +0330 Sat, 22 Nov 2025 00:00:00 +0330 https://www.qacr.ir/article_732114.html زمینه و هدف: خانواده به ‌عنوان نخستین نهاد اجتماعی نقشی اساسی در شکل‌گیری شخصیت فرد دارد و ناکارآمدی آن می‌تواند زمینه‌ساز بزهکاری باشد. زنان بزهکار علاوه بر قرار گرفتن در شرایط محیطی نامطلوب، اغلب بازتابی از اختلال کارکرد خانواده‌اند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی مهم‌ترین عوامل خانوادگی مؤثر بر بزهکاری زنان زندانی در ندامتگاه کرمانشاه انجام شد.روش: این پژوهش کمی و توصیفی– تحلیلی بود. جامعه آماری شامل ۸۰ زن زندانی در نیمه اول سال ۱۴۰۳ بود که به روش تمام‌شماری بررسی شدند؛ ۷۰ پرسشنامه معتبر تحلیل شد. داده‌ها با پرسشنامه محقق‌ساخته در چهار محور جمع‌آوری و روایی و پایایی آن تأیید شد (AVE=0.86، α=0.82). تحلیل داده‌ها با آمار توصیفی، همبستگی، رگرسیون چندمتغیره و مدل لجستیک انجام گرفت.یافته‌ها و نتایج: نتایج نشان داد رابطه سن و تحصیلات با گرایش به جرم غیرخطی است؛ گرایش به جرم در میانه بزرگسالی و نیز در سطح تحصیلات دانشگاهی افزایش می‌یابد. مهم‌ترین پیش‌بینی‌کننده‌های بزهکاری سابقه کیفری والدین، تعارضات خانوادگی و خشونت خانگی بودند که احتمال ارتکاب جرم را چندین برابر افزایش دادند. مدل رگرسیون حدود (72%) از واریانس گرایش به بزهکاری را تبیین کرد. همچنین، شغل پایدار والدین نقش حمایتی و تعداد فرزندان اثر فشاری داشت. الگوی نوع جرم نیز با افزایش سن از جرایم مالی به سمت جرایم خشونت‌آمیز و مواد مخدر تغییر کرد. اختلال در کارکرد خانواده به‌ویژه سابقه کیفری والدین و خشونت خانگی، نقشی محوری در بزهکاری زنان دارد. تبیین بالای مدل (72%)  بیانگر اثرگذاری نظام‌مند عوامل خانوادگی است. این نتایج ضرورت طراحی مداخلات پیشگیرانه خانواده‌محور، حمایت اقتصادی از خانواده‌های پرخطر، آموزش فرزندپروری و توسعه برنامه‌های محله‌محور را آشکار می‌سازد. https://www.qacr.ir/article_732170.html زمینه و هدف: مطالعه‌ی جرم از منظر بازنمایی‌های فرهنگی و سینمایی، یکی از گرایش‌های نوین در جرم‌شناسی فرهنگی است که می‌کوشد از رهگذر تحلیل روایت‌های هنری، به فهم عمیق‌تر از سازوکارهای ذهنی و اخلاقی ارتکاب جرم دست یابد. پرسش اصلی پژوهش حاضر آن است که فنون خنثی‌سازی چگونه در بازنمایی‌های سینماییِ جرم متجلی می‌شوند و چه نسبتی با فرآیند توجیه رفتار مجرمانه دارند؟ روش: این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و بر پایه‌ی رویکرد پدیدارشناسی اخلاقی در فهم کنش مجرمانه، ضمن تبیین ابعاد روان‌شناختی و شناختی فنون خنثی‌سازی، به تحلیل بازتاب آن‌ها در روایت‌های سینمایی می‌پردازد. یافته‌ها و نتایج: نتایج تحلیل نشان می‌دهد، فهم پدیدارشناسانه از نظریه فنون خنثی‌سازی می‌تواند زمینه‌ساز تحولی در سیاست کیفری و آیین دادرسی کیفری باشد. بدین معنا که آگاهی از چگونگی پدیداری جرم و شیوه‌های توجیه آن، به قضات، بازپرسان و دادیاران امکان می‌دهد تا در راستای اصل شخصی‌سازی مجازات، با درک بهتر وضعیت ذهنی و اخلاقی متهم، از نهادهای ارفاقی و تخفیفی بهره‌مند شوند؛ و در مقابل، در مواجهه با بزهکاران یقه‌سفید که از فنون خنثی‌سازی برای تحریف آگاهانه واقعیت استفاده می‌کنند، از کیفیات مشدده و واکنش‌های قاطع‌تری استفاده گردد. افزون بر این، شناخت تمایز میان فنون خنثی‌سازیِ هنجارمند (عوامل موجه جرم) و ناهنجار می‌تواند در سطح اجتماعی، به پیشگیری رشدمدار و درونی‌سازی هنجارهای اخلاقی در میان توده‌ها منجر شود. بر این اساس، پیوند نظری میان فنون خنثی‌سازی و پدیدارشناسی، نه تنها در تحلیل روایت‌های سینمایی، بلکه در سیاست‌گذاری کیفری و اصلاح فرآیندهای دادرسی نیز ظرفیت‌های تازه‌ای ایجاد می‌کند. کلیدواژه‌ها: پدیدارشناسی، فنون خنثی‌سازی جرم، بازنمایی سینمایی، جرم‌شناسی شناختی. https://www.qacr.ir/article_732172.html زمینه و هدف: امنیت و مصونیت از خطر به ‌عنوان یکی از ارکان اساسی پایداری اجتماعی، نقش تعیین‌کننده‌ای در میزان استفاده و رضایت‌مندی شهروندان از پارک‌های شهری را ایفا می‌کند. این پژوهش با هدف تحلیل عوامل محیطی مؤثر بر پیشگیری از جرم و افزایش حس امنیت و مصونیت از خطر در پارک آبیدر سنندج، با اتکا بر چارچوب نظری «پیشگیری از جرم از طریق طراحی محیطی» انجام شد.روش: پژوهش حاضر از نوع کاربردی و به شیوه‌ی کمی با رویکرد تحلیلی- پیمایشی است که داده‌های آن از طریق توزیع پرسش‌نامه‌ای محقق‌ساخته، مبتنی بر پنج بُعد زیست‌محیطی، کالبدی- فضایی، منظر، اجتماعی و کارکردی، در میان ۴۰۰ نفر از مراجعین پارک در بهار 1404 گردآوری و با استفاده از نرم‌افزار SPSS® نسخه ۲۷ و آزمون همبستگی پیرسون مورد تحلیل قرار گرفت.یافته‌ها و نتایج: یافته‌ها نشان داد که در بُعد اجتماعی، شاخص «وجود تعداد قابل توجه افراد در فضا و …» با قوی‌ترین همبستگی (۰.۹۸۷) به عنوان مؤثرترین عامل امنیت عمل می‌کند. در بُعد منظر، «بهبود دید و نظارت با استفاده از نورپردازی مناسب…» با ضریب (۰.۶۵۰) و در بُعد کارکردی، «فضاهای فرهنگی متنوع …» با ضریب (۰.۶۳۴) بیشترین سهم را در ایجاد امنیت داشتند. در حوزه زیست‌محیطی، «نبود نقاط کور و پنهان …» با ضریب (۰.۳۹۹) و در بُعد کالبدی- فضایی «کافی بودن وسعت و اندازه فضا» با همبستگی منفی (۰.۴۰۰-) که نشان‌دهنده کاهش امنیت در فضاهای بسیار گسترده است، به عنوان عوامل کلیدی شناسایی شدند. این یافته‌ها در قالب سه راهبرد اصلی قابل تبیین است: تقویت نظارت طبیعی از طریق حضورپذیری و نورپردازی، کنترل قلمرو با مدیریت وسعت و تنوع کاربری، و ارتقای نگهداری محیطی با حذف نقاط کور و توسعه فضاهای فرهنگی که در مجموع چارچوب جامعی برای ایجاد امنیت پایدار در پارک آبیدر ارائه می‌دهند. https://www.qacr.ir/article_732119.html زمینه و هدف: مقاله حاضر با نگاهی انتقادی، به بررسی دلایل ناکامی رویکردهای سنتی در پاسخ کیفری به خشونت خانگی پرداخته و پس از آن، مدل موفق دادگاه‌های خشونت خانگی در نظام حقوقی کامن‌لا را معرفی می‌نماید. در نهایت نیز مفهوم و راهبردهای حقوق درمان‌مدار به‌ عنوان مبنای نظری این نوع دادگاه‌ها مورد بررسی قرار خواهد گرفت. هدف از این خط‌سیر، آن است که با تحلیل یک مدل موفق پاسخ به خشونت خانگی و تبیین مهم‌ترین مبنای نظری آن، زمینه برای بومی‌سازی این مدل کامن‌لایی فراهم گردد.روش: پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی- تحلیلی و به شیوه کتابخانه‌ای انجام شده است. اطلاعات مورد نیاز از منابع علمی معتبر (کتاب، مجلات و وب‌سایت‌ها) گردآوری و با استفاده از منطق و استدلال، تجزیه و تحلیل شده است.یافته‌ها و نتایج: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که عواملی همچون تعارض اهداف مجازات‌های سنتی با ضرورت حفظ کیان خانواده، ماهیت ترافعی دادرسی، تمرکز بر مجازات به‌جای حل مسئله و بی‌توجهی به آسیب‌های جسمی- روانی ناشی از مداخله کیفری، از مهم‌ترین دلایل ناکارآمدی رویکردهای سنتی نظام عدالت کیفری است. در مقابل، دادگاه‌های خشونت خانگی با الهام از حقوق درمان‌مدار و به‌کارگیری راهبردهایی همچون رویکرد مبتنی بر آسیب‌شناسی، دادرسی غیرترافعی، تمرکز بر رفع علل ریشه‌ای، مشارکت میان‌رشته‌ای و عدالت رویه‌ای، موفقیت چشمگیری در کاهش نرخ تکرار خشونت خانگی و حفظ کیان آن به‌دست آورده‌اند. این الگو با تمرکز بر ارتقای بهزیستی طرفین، پاسخگو کردن بزهکار و تأمین ایمنی و توانمندسازی بزه‌دیده، از آثار ضددرمانی رویکردهای سنتی کاسته و به رفع ریشه‌ای خشونت خانگی پرداخته است. https://www.qacr.ir/article_732117.html زمینه و هدف: جرائم خانوادگی در نظام حقوقی ایران به دلیل پیوند با ساختارهای فرهنگی، اخلاقی و دینی، از مهم‌ترین چالش‌های سیاست کیفری محسوب می‌شوند. این پژوهش با هدف تحلیل استراتژی‌ها و سیاست‌های کیفری ایران در قبال این جرائم و ارزیابی میزان انطباق آن‌ها با اصول کمال‌گرایی، اخلاق‌‌گرایی، فایده‌‌گرایی و نظریات معاصر جرم‌‌شناختی انجام شده است.روش: روش این پژوهش با رویکردی توصیفی- تحلیلی نگارش یافته است.یافته‌ها و نتایج: یافته‌ها نشان می‌دهد که سیاست کیفری ایران همچنان تحت تأثیر ارزش‌های پدرسالارانه و اخلاق‌‌گرایانه بوده و در برخی حوزه‌ها با چالش‌هایی همچون ضعف تعریف جامع از خشونت‌های خانوادگی، محدودیت سازوکارهای حمایتی و تعارض میان هنجارهای فرهنگی و الزامات عدالت نوین مواجه است. نتیجه پژوهش بیانگر ضرورت بازنگری در سیاست‌های کیفری، تقویت رویکردهای حمایتی و بهره‌‌گیری از ظرفیت‌های عدالت ترمیمی برای ارتقای کارآمدی واکنش کیفری در جرائم خانوادگی است. https://www.qacr.ir/article_735008.html زمینه و هدف: بزه‌دیدگی جنسی کودکان از مهم‌ترین تهدیدهای علیه سلامت جسمی، روانی و اجتماعی آنان است و مقابله با آن مستلزم اتخاذ سیاست‌های پیشگیرانه کیفری و غیرکیفری کارآمد می‌باشد. با وجود پیش‌بینی برخی ضمانت‌های قانونی، همچنان خلأهایی در حوزه پیشگیری جامع، آموزش عمومی و هماهنگی میان سازوکارهای حمایتی در نظام‌های حقوقی مختلف مشاهده می‌شود. هدف این پژوهش، بررسی تطبیقی سیاست‌های پیشگیری از بزه‌دیدگی جنسی کودکان در حقوق ایران و کشورهای منتخب کامن‌لا شامل آمریکا، کانادا و استرالیا و شناسایی چالش‌ها و کاستی‌های موجود است.روش: این پژوهش با رویکرد توصیفی– تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، اسناد قانونی و مطالعات تطبیقی انجام شده و سیاست‌های کیفری و غیرکیفری پیشگیری در چهار نظام حقوقی مورد بررسی و مقایسه قرار گرفته است.یافته‌ها و نتایج: یافته‌ها نشان می‌دهد هر یک از کشورهای مورد مطالعه متناسب با بسترهای اجتماعی، فرهنگی و حقوقی خود رویکرد متفاوتی در پیشگیری اتخاذ کرده‌اند. در ایران تمرکز عمدتاً بر مجازات‌های کیفری است و پیشگیری‌های غیرکیفری، آموزش همگانی و هماهنگی نهادی از توسعه کافی برخوردار نیست. در آمریکا، ترکیب قوانین فدرال و ایالتی همراه با نظام نظارت بر مجرمان جنسی چارچوب پیشگیری کیفری نسبتاً پیشرفته‌ای ایجاد کرده است. در کانادا، افزون بر حمایت‌های اجتماعی و آموزشی، اعمال مجازات‌های شدید در قالب پیشگیری کیفری مشاهده می‌شود. در استرالیا نیز مجازات‌های سنگین، صلاحیت کیفری فراملی و اجرای راهبرد ملی ۲۰۳۰ از مهم‌ترین سازوکارهای پیشگیری کیفری و غیرکیفری به‌شمار می‌روند. در مجموع، مهم‌ترین خلأ در نظام حقوقی ایران نبود رویکرد جامع پیشگیری غیرکیفری، ضعف آموزش عمومی و فقدان هماهنگی نهادی در حمایت از کودکان است و بهره‌گیری از تجارب کشورهای کامن‌لا می‌تواند به تقویت سیاست‌های پیشگیرانه و ارتقای کارآمدی نظام عدالت کیفری در این حوزه منجر شود. https://www.qacr.ir/article_732171.html زمینه و هدف: پیشگیری از بزهکاری صرفاً از راه برخوردهای سرکوب‌گرانه میسر نمی‌گردد؛ بلکه علاوه بر آن، مستلزم کنترل عوامل فردی و گرایش‌های مجرمانه افراد با مشارکت نهادهای اجتماعی است. هدف پژوهش حاضر آزمون میدانی این الگوی نظری در قالب «انجمن معتادان گمنام» است.روش: پژوهش حاضر از نوع کاربردی است، روش پیمایش کمی به‌کار گرفته شده است. تحلیل‌ها در دو سطح توصیفی و تبیینی انجام گرفته است. به منظور نیل به هدف تحقیق، با بهره‌گیری از روش گردآوری اطلاعات تمام‌شماری، داده‌های پیمایش با استفاده از ابزار پرسش‌نامه محقق‌ساخته با مراجعه به تعداد 102 نفر از اعضای انجمن معتادان گمنام شهرستان ایذه که حاضر شدند با محققان همکاری نمایند، گردآوری شده است.یافته‌ها و نتایج: یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که متغیرهای مستقل معاشرت ترجیحی، بازپروری و شرم بازپذیرنده تأثیر مثبتی بر کنترل عوامل فردی و گرایش‌های مجرمانه دارند و متغیرهای مستقل اصلاح و کنترل با تأثیر منفی خود بر روی گرایش به جرایم مرتبط با مواد مخدر، منجر به اجتناب از آن جرایم می‌شوند. با ترغیب معتادان به شرکت در برنامه‌های انجمن معتادان گمنام و اجرای سیاست حمایت از انجمن‌های مزبور، می‌توان عوامل فردی و گرایش‌های مجرمانه معتادان را تا حد معناداری کنترل کرد و از گسترش جرایم مرتبط با مواد مخدر جلوگیری کرد. https://www.qacr.ir/article_734735.html زمینه و هدف: در عصر حاضر، تخریب‌های زیست‌محیطی و پیامدهای ناشی از آن، غالباً در قالب مخاطرات محیطی بروز می‌یابند و در صورت تحقق، به خسارات گسترده زیست‌محیطی و اجتماعی منتهی می‌شوند. تحلیل این خسارات در چارچوب حقوق کیفری سنتی، به دلیل تمرکز محدود بر مفهوم مضیق «جرم»، توان شناسایی بسیاری از آسیب‌های ساختاری، قانونی و تدریجی را ندارد. از این‌رو، پژوهش حاضر با بهره‌گیری از چارچوب تحلیلی زمیولوژی ـ به‌عنوان رویکردی در جرم‌شناسی انتقادی و بزه‌دیده‌شناسی که به مطالعه آسیب‌های اجتماعی فراتر از جرم می‌پردازد، درصدد تبیین ماهیت بزه‌دیدگی ناشی از خسارت‌های زیست‌محیطی و شناسایی عوامل مؤثر بر بازتولید آن‌ها است. در این پژوهش، زمیولوژی نه به‌عنوان نوعی از خسارت، بلکه به‌مثابه یک چارچوب تحلیلی انتقادی برای مطالعه خسارت‌های زیست‌محیطی و سازوکارهای ساختاری و حکمرانیِ مولد آن‌ها به‌کار گرفته شده است.روش: پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی- تحلیلی، ضمن تکیه بر منابع نوین میان‌رشته‌ای در حوزه بزه‌دیده‌شناسی، عدالت محیطی و زمیولوژی، به تحلیل ساختاری و نظام‌مند داده‌ها پرداخته است.یافته‌ها و نتایج: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بزه‌دیدگی ناشی از خسارات زیست‌محیطی، حاصل درهم‌تنیدگی سه دسته عامل ساختاری، اجتماعی- اقتصادی و فرهنگی- رفتاری است. ضعف حکمرانی محیط‌زیست، ناکارآمدی نظام‌های جبران خسارت، نابرابری‌های زیست‌محیطی و فقدان شفافیت نهادی موجب شده است، بزه‌دیدگان زیست‌محیطی در نظام حقوقی ایران غالباً در وضعیت «نامرئی» قرار گیرند و از حقوق بنیادین خود از جمله جبران مؤثر، مشارکت و توانمندسازی محروم بمانند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که پیشگیری کارآمد از بزه‌دیدگی‌های زیست‌محیطی مستلزم گذار از رویکردهای صرفاً کیفری و واکنش‌محور به سوی سیاست‌های پیشگیرانه مبتنی بر عدالت ترمیمی، مسئولیت نهادی و مشارکت اجتماعی است. در این راستا، بازاندیشی در تقنین زیست‌محیطی، تقویت نهادهای بزه‌دیده‌محور و بهره‌گیری هدفمند از فناوری‌های نوین پایش و هشدار، می‌تواند نقش مؤثری در کاهش بزه‌دیدگی‌های زیست‌محیطی از منظر زمیولوژیک و تحقق عدالت زیست‌محیطی ایفا کند. https://www.qacr.ir/article_732173.html زمینه و هدف: پژوهش حاضر با هدف کشف و تبیین عمیق تجارب زیسته و ادراک ذهنی فارغ التحصیلان بومی منطقه بیشه و کهمان استان لرستان انجام شده است. تمرکز پژوهش بر ارزیابی تأثیرات چندوجهی حضور گردشگران بر ساختار اجتماعی محلی، به‌ویژه در ارتباط با بروز جرائم، کج‌روی‌ها و انحرافات اجتماعی در این مناطق طبیعی و حساس است. این مطالعه در پی آن است تا مکانیسم‌های زمینه‌ساز و علل کیفی این تأثیرات را از منظر جامعه میزبان آشکار سازد. بدین ترتیب، این پژوهش می‌کوشد خلأ نظری و روش‌شناختی موجود در ادبیات پژوهشی را با تمرکز بر تعاملات اجتماعی در محیط‌های طبیعی تکمیل نماید.روش: در این مطالعه از روش پژوهش کیفی با رویکرد پدیدارشناسی هرمنوتیک استفاده شد. جامعه پژوهش شامل فارغ التحصیلان بومی مناطق مورد مطالعه بود که از میان آن‌ها، ۱۸ نفر به ‌صورت هدفمند و با روش نمونه‌گیری گلوله برفی انتخاب شدند. فرایند نمونه‌گیری تا رسیدن به حد اشباع نظری داده‌ها ادامه یافت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته گردآوری و با استفاده از روش کلایزی تجزیه ‌و تحلیل شد.یافته‌ها و نتایج: مضامین اصلی و فرعی تأثیرات گردشگری بر بزهکاری و انحرافات اجتماعی در چهار مقوله کلان مورد اشاره و تجمیع قرار گرفت: «انحرافات فرهنگی و اخلاقی»، «جرائم علیه نظم و امنیت عمومی»، «عوامل جرم‌زای بستر و محیط» و «پیامدهای آسیب‌زای ثانویه»؛ یافته‌ها نشان داد که از منظر جامعه میزبان، گردشگری به عنوان یک عامل جرم‌زای بسترگرا، با فعال‌سازی مکانیسم‌های یادگیری اجتماعی، بی‌سازمانی اجتماعی، فشار و فرصت، به بروز رفتارهای نابهنجار و تضعیف انسجام اجتماعی منجر شده است. https://www.qacr.ir/article_734583.html زمینه و هدف: بر اساس اصل ۱۶۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و ماده ۴۷۱ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، دیوان عالی کشور صلاحیت صدور آرای وحدت رویه را با هدف رفع تعارض آرا، ایجاد وحدت در تفسیر قوانین و تضمین امنیت قضایی داراست. این آرای الزام‌آور برای محاکم، نقشی فراتر از تفسیر قضایی یافته و به‌نوعی قاعده‌گذاری قضایی در نظام حقوقی ایران تبدیل شده‌اند، امری که جایگاه آن‌ها را در شکل‌دهی و هدایت سیاست جنایی قضایی ایران برجسته می‌کند. هدف این تحقیق، شناسایی و تحلیل مهم‌ترین چالش‌های صدور آرای وحدت رویه و ارزیابی پیامدهای آن بر سیاست جنایی قضایی است. روش: پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی- تحلیلی انجام شده است. داده‌ها از مرور قوانین، آیین‌نامه‌ها و رویه‌های قضایی مرتبط با صدور آرای وحدت رویه گردآوری و تحلیل شده‌اند تا چالش‌های ساختاری، هنجاری و اجرایی این سازوکار بررسی گردد. یافته‌ها و نتایج: تحلیل‌ها نشان می‌دهد که صدور آرای وحدت رویه با چالش‌هایی همچون تقابل با اصل تفکیک قوا و گسترش نقش شبه‌تقنینی دیوان، احتمال مغایرت با موازین شرعی و قانون اساسی، دشواری اصلاح و یکپارچه‌سازی آرای صادره، فقدان سازوکار نظارتی، ابهام در زمان لازم‌الاجرا شدن و احتمال تعارض با اصول حقوق کیفری مواجه است. این چالش‌ها نشان می‌دهند که آرای وحدت رویه، با وجود کارکرد وحدت‌بخش، می‌توانند تنش‌های ساختاری و هنجاری در سیاست جنایی ایجاد کنند. در صورت فقدان بازنگری در سازوکار صدور و نظارت بر این آرا، سیاست جنایی قضایی ایران با خطر کاهش مشروعیت، تضعیف عدالت کیفری و ناپایداری مواجه خواهد شد. بررسی این چالش‌ها فراتر از بحث آیین دادرسی، تحلیلی بنیادین از یکی از ارکان مؤثر در سیاست جنایی قضایی کشور است. https://www.qacr.ir/article_732169.html زمینه و هدف: افزایش جمعیت کیفری، هزینه‌های سنگین نگهداری زندانیان و ناکارآمدی سیاست‌های حبس‌محور، ضرورت بازنگری در الگوی عدالت کیفری ایران و بهره‌گیری هدفمند از نهادهای ارفاقی و جایگزین‌های حبس را دوچندان کرده است. در این میان، پیشرفت‌های هوش مصنوعی و یادگیری ماشین فرصت تازه‌ای برای تصمیم‌سازی دقیق‌تر، پیش‌بینی ریسک کیفری و فردی‌سازی واکنش‌های قضایی فراهم آورده است. از این‌رو، پژوهش حاضر با هدف طراحی مدل بومی «دستیار قضایی هوشمند برای جایگزین‌های حبس» انجام گرفته تا با بهره‌گیری از تحلیل داده و الگوریتم‌های توضیح‌پذیر، ریسک بازگشت به جرم را ارزیابی و مناسب‌ترین اقدام غیرحبسی برای هر محکوم را پیشنهاد دهد.روش: مطالعه با رویکرد توصیفی–تحلیلی و تطبیق میان الگوهای برجستۀ خارجی ارزیابی ریسک قضایی (از جمله COMPAS و HART) و نظام حقوقی ایران انجام شده است. بر مبنای اصول فردی‌سازی مجازات و عدالت ترمیمی، معماری سه‌لایه‌ای طراحی گردید که شامل: ۱) لایه ورودی داده‌ (متغیرهای کیفری، اجتماعی و اقتصادی)، ۲) لایه تحلیل مبتنی بر الگوریتم‌های توضیح‌پذیر (SHAP و LIME) و ۳) لایه خروجی حقوقی- فرهنگی منطبق بر عدالت اسلامی است. داده‌های شبیه‌سازی‌شده برای آزمون اولیه و سنجش دقت مدل به کار گرفته شدند.یافته‌ها و نتایج: نتایج نشان داد مدل پیشنهادی می‌تواند با وزن‌دهی به متغیرهای فردی و اجتماعی- اقتصادی، امتیاز ریسک بازگشت به جرم را با دقتی بیش از ۸۰ درصد محاسبه کند. تلفیق فیلتر حقوقی- فرهنگی موجب سازگاری نتایج با اصول عدالت اسلامی و اختیارات قاضی گردید. همچنین، پیاده‌سازی چرخه بازخورد پویا، دقت و یادگیری مستمر مدل را تقویت کرد. این دستیار هوشمند می‌تواند با کاهش تراکم زندان‌ها، ارتقای انسجام قضات در اعمال نهادهای ارفاقی و گسترش عدالت داده‌محور مبتنی بر کرامت انسانی، تحولی بنیادین در سیاست جنایی ایران ایجاد کند. تحقق این هدف منوط به وضع چارچوب‌های اخلاقی شفاف، ممیزی منظم الگوریتم‌ها و تأسیس نهاد نظارتی مستقل برای ارزیابی تبعیض و سوگیری احتمالی بر پایۀ اصول اسلامیِ عدالت و شفافیت است. https://www.qacr.ir/article_735067.html زمینه و هدف: در سیاست کیفری معاصر، توسعه جرایم قابل گذشت به ‌عنوان یکی از جلوه‌های گذار از رویکرد تنبیه‌محور به رویکردهای انسانی، اجتماعی و ترمیمی مورد توجه قرار گرفته است. هدف این پژوهش، بررسی مبانی جرم‌شناختی توسعه جرایم قابل گذشت در حقوق کیفری ایران و تحلیل آثار حقوقی ناشی از این توسعه در حوزه‌های ماهوی و شکلی حقوق کیفری است.روش: این تحقیق با رویکرد توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، اسناد تقنینی و تحلیل نهادهای حقوق کیفری انجام شده است.یافته‌ها و نتایج: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد توسعه جرایم قابل گذشت متأثر از رویکردهای جرم‌شناختی معاصر بوده و به کاهش آثار منفی برچسب‌زنی کیفری، تقویت سازوکارهای صلح و ترمیم و توجه بیشتر به کرامت انسانی محکومان انجامیده است. در حوزه حقوق کیفری ماهوی، پیامدهایی همچون امکان تنصیف و تبدیل مجازات، تغییر در احکام معاونت و شروع به جرم، گذشت مبتنی بر شرایط سنی بزهکار و افزایش نقش شاکی در تعیین نوع و میزان مجازات مشاهده می‌شود. در حوزه حقوق کیفری شکلی نیز تغییر در صلاحیت مراجع رسیدگی، دگرگونی قواعد مرور زمان و تقویت مشارکت فعال بزه‌دیده در فرایند دادرسی از مهم‌ترین آثار این توسعه به‌شمار می‌رود. در مجموع، توسعه جرایم قابل گذشت بازتابی از تحول سیاست کیفری ایران به‌ سوی انعطاف‌پذیری بیشتر و توجه هم‌زمان به حقوق بزه‌دیده و بزهکار است. https://www.qacr.ir/article_728568.html زمینه و هدف: بزهکاری دانش‌آموزان خصوصاً نوجوانان به عنوان معضلی جهانی، تحت تأثیر عوامل تربیتی است که پیشگیری غیرکیفری را به رویکردی مؤثر تبدیل کرده است. بر این اساس این سؤال مطرح است که عوامل تربیتی چگونه در پیشگیری از بزهکاری دانش‌آموزان مؤثر هستند.روش: این مقاله به شیوه توصیفی- تحلیلی نگارش یافته است.یافته‌ها و نتایج: عوامل تربیتی نقش تعیین‌کننده‌ای در پیشگیری از بزهکاری نوجوانان دارند. خانواده‌هایی با سبک تربیتی مقتدرانه و روابط صمیمانه، به‌طور معناداری موجب کاهش گرایش به رفتارهای پرخطر می‌شوند. از سوی دیگر، تأثیر همسالان به‌ویژه در گروه‌های ورزشی و علمی، اثرات محافظتی قابل‌ توجهی در برابر بزهکاری نشان داده است. مدارس نیز با اجرای برنامه‌های مهارت‌های زندگی و محیط‌های حمایتی، موفقیت‌های چشمگیری در کاهش رفتارهای پرخطر داشته‌اند. در حوزه رسانه، محتوای آموزشی و الگوهای رفتاری سالم تأثیر بسزایی در پیشگیری داشته‌اند، در حالی‌که مواجهه با محتوای خشونت‌آمیز اثرات معکوس نشان می‌دهد. این یافته‌ها بر ضرورت رویکردی یکپارچه تأکید دارد که همزمان بر تقویت نهاد خانواده، هدایت گروه همسالان، بهبود محیط‌های آموزشی و مدیریت محتوای رسانه‌ای متمرکز باشد. چنین برنامه‌های جامعی می‌تواند تا حد زیادی از بروز بزهکاری در دانش آموزان پیشگیری کند. https://www.qacr.ir/article_732991.html زمینه و هدف:با توجه به گسترش فزاینده آسیب‌های اجتماعی نوظهور در محیط‌های دانشگاهی، این پژوهش با هدف تبیین نقش سبک زندگی اسلامی به عنوان یک نظام پیشگیرانه فعال و توانمندساز در مقابله با این چالش‌ها انجام شد و تمرکز اصلی بر ارائه راهکارهای عملی برای نهادینه‌سازی این سبک زندگی در میان دانشجویان بود.روش: این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی نگارش یافته استیافته ها و نتایج: این مطالعه با اتکا به تحلیل مبانی نظری و شواهد پژوهشی موجود نشان داد که سبک زندگی اسلامی با مؤلفه‌هایی چون توکل، تقوا، حیا و مسئولیت‌پذیری اجتماعی و راهبردهای عملی شبکه‌ای از مصونیت‌های درونی و بیرونی ایجاد می‌کند. یافته‌ها حاکی از آن است که این سبک زندگی از یک سو با معنابخشی به زندگی، بحران‌های هویتی را هدف می‌گیرد و از سوی دیگر با ارائه شاخص‌های عینی، الگویی عملی برای زیستن متعالی ارائه می‌دهد. نتایج پژوهش بر ضرورت گذار از رویکردهای سلبی به راهبردهای ایجابی تأکید دارد و موفقیت در این مسیر را منوط به همکاری سه نهاد خانواده، دانشگاه و رسانه می‌داند. خانواده با تغییر نقش به مشاور، دانشگاه با تبدیل شدن به کانون تربیتی همه‌جانبه و رسانه با الگوسازی در فضای مجازی می‌توانند در نهادینه‌سازی این سبک زندگی نقش آفرینی کنند. در مجموع، سبک زندگی اسلامی با تلفیق معنویت و عمل، ظرفیت تبدیل دانشگاه به محیطی برای پرورش نسلی متعهد و آینده‌ساز را دارد و می تواند از آسیب های اجتماعی پیشگیری نماید و البته تحقق آن مستلزم برنامه‌ریزی منسجم و پژوهش‌های کاربردی بیشتر است https://www.qacr.ir/article_735096.html زمینه و هدف: انحرافات در اطفال و نوجوانان از این منظر که ممکن است زمینه ساز رفتارهای بزهکارانه باشد، یک عامل خطر محسوب می شود. در این میان نقش خانواده به عنوان نهادی که می تواند هم زمینه های انحراف را در اطفال و نوجوانان ایجاد کند و از آن پیشگیری نماید دارای اهمیت می باشد. بر این اساس در این پژوهش به این موضوع می پردازیم که خانواده به چه نحو در پیشگیری از انحرافات اطفال و نوجوانان نقش دارد؟ روش: این مقاله به شیوه توصیفی – تحلیلی نگارش یافته است.یافته ها و نتایج: شایع ترین نوع انحرافات در اطفال و نوجوانان انحرافات جنسی، خشونت و قلدری، تمایل به مصرف سیگار، مواد مخدر، داروهای روانگردان و مشروبات الکلی می باشد. شکل گیری انحرافات در اطفال و نوجوانان نتیجه یک عامل مشخص نیست، بلکه مجموعه ای از عوامل بصورت زنجیروار در شکل گیری آن تاثیرگذار هستند. این عوامل ریشه در عوامل فردی-روان‌شناختی (شامل عوامل ژنتیکی و عوامل روان‌شناختی و شخصیتی)، عوامل خرد (شامل ساختار و عملکرد خانواده و نفوذ گروه همسالان) و عوامل کلان ساختاری (شامل عوامل اجتماعی-اقتصادی، عوامل فرهنگی و عوامل مجازی و رسانه‌ای) می باشد.نتایج پژوهش بیانگر آن است که شیوه های مجازات محور در قالب پیشگیری کیفری در قبال اطفال و نوجوانان کارآمدی لازم را ندارد و اعمال شیوه های پیشگیرانه غیر کیفری اثر و کارآمدی بیشتری نسبت به پیشگیری از انحرافات در اطفال و نوجوانان دارد. در این راستا شیوه های مداخلات خانواده محور به منظور پیشگیری از انحرافات اطفال و نوجوانان به عنوان یکی از انواع پیشگیری رشد مدار شامل آموزش مهارت های زندگی، افزایش مسئولیت پذیری در کودکان و آگاهی بخشی و توانمندسازی والدین می باشد. https://www.qacr.ir/article_732407.html زمینه و هدف: طرحواره‌های ذهنی نقش مهمی در ادراک و پردازش اطلاعات و نحوه استنباط هر فرد از آن اطلاعات دارند. طرحواره‌های ناسازگار اولیه جفری یانگ به الگوهای مخرب فکری، احساسی و رفتاری اشاره دارد که در اثر عدم ارضای نیازهای اساسی در کودکی، به وجود می‌آید. پژوهش‌های بسیاری بر نقش طرحواره‌ها در وقوع بزهکاری و بزه‌دیدگی تأکید دارند. در این پژوهش، شخصیت‌های فیلم «پیر پسر» بر مبنای طرحواره‌های ناسازگار اولیه ارزیابی می‌شود.روش: این مطالعه از روش تحلیل محتوای کیفی استقرایی بهره برده و بدین ترتیب، ابتدا بدون هیچ پیش‌فرض نظری، داده‌های فیلم تحلیل شده و متعاقب آن، مبانی نظری پژوهش شکل گرفته است.یافته‌ها و نتایج: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که طرحواره محرومیت هیجانی و طرحواره استحقاق/ بزرگ‌منشی در کنار اختلال شخصیت ضداجتماعی خودشیفته در «غلام باستانی» موجب توجیه ذهنی نقض هنجارهای اجتماعی توسط وی می‌شود و بدین ترتیب، غلام ارتکاب رفتارهای انحرافی را به عنوان راهبرد اصلی مواجه با مشکلات طبیعی قلمداد می‌کند. از منظر نظریه طرحواره اجتماعی جرم، شخصیت غلام هر سه طرحواره خصومت، حال‌گرایی و تعهد پایین به هنجارهای متعارف را دارا می‌باشد. علاوه بر این، هر چهار رکن نظریه شخصیت جنایی، یعنی خودبینی، بی‌ثباتی، پرخاشگری و بی‌تفاوتی عاطفی، در شخصیت غلام وجود دارد. همچنین، طرحواره‌های رهاشدگی/بی‌ثباتی، محرومیت هیجانی، نقص/شرم و انزوای اجتماعی/بیگانگی در شخصیت علی، او را به آماج مناسب برای بزه‌دیدگی تبدیل می‌کند. رعنا با طرحواره تأییدجویی/ به‌رسمیت‌شناخته‌شدن و اختلال شخصیت نمایشی، به دنبال آن است تا در مرکز توجهات قرار گیرد و این امر باعث حضور وی در موقعیت‌هایی می‌شود که فرصت ارتکاب جرم علیه او را فراهم می‌کند. رضا نیز گرفتار طرحواره‌های وابستگی و خودتحول‌نیافته است که مانع از استقلال شخصیتی او می‌شود.