پژوهش های جرم شناسی کاربردی

پژوهش های جرم شناسی کاربردی

طرحواره، شخصیت و جرم؛ تحلیل جرم‌شناختی فیلم پیر پسر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد دانشکده حقوق و علوم سیاسی، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. رایانامه: javan-j@um.ac.ir
2 استادیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. (نویسنده مسئول). رایانامه: daneshnari@um.ac.ir
3 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. رایانامه: abolfazl.sherafati@mail.um.ac.ir
4 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مشهد، ایران. رایانامه: aylin@yahoo.com
10.22034/aqcr.2025.2077108.1145
چکیده
زمینه و هدف: طرحواره‌های ذهنی نقش مهمی در ادراک و پردازش اطلاعات و نحوه استنباط هر فرد از آن اطلاعات دارند. طرحواره‌های ناسازگار اولیه جفری یانگ به الگوهای مخرب فکری، احساسی و رفتاری اشاره دارد که در اثر عدم ارضای نیازهای اساسی در کودکی، به وجود می‌آید. پژوهش‌های بسیاری بر نقش طرحواره‌ها در وقوع بزهکاری و بزه‌دیدگی تأکید دارند. در این پژوهش، شخصیت‌های فیلم «پیر پسر» بر مبنای طرحواره‌های ناسازگار اولیه ارزیابی می‌شود.
روش: این مطالعه از روش تحلیل محتوای کیفی استقرایی بهره برده و بدین ترتیب، ابتدا بدون هیچ پیش‌فرض نظری، داده‌های فیلم تحلیل شده و متعاقب آن، مبانی نظری پژوهش شکل گرفته است.
یافته‌ها و نتایج: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که طرحواره محرومیت هیجانی و طرحواره استحقاق/ بزرگ‌منشی در کنار اختلال شخصیت ضداجتماعی خودشیفته در «غلام باستانی» موجب توجیه ذهنی نقض هنجارهای اجتماعی توسط وی می‌شود و بدین ترتیب، غلام ارتکاب رفتارهای انحرافی را به عنوان راهبرد اصلی مواجه با مشکلات طبیعی قلمداد می‌کند. از منظر نظریه طرحواره اجتماعی جرم، شخصیت غلام هر سه طرحواره خصومت، حال‌گرایی و تعهد پایین به هنجارهای متعارف را دارا می‌باشد. علاوه بر این، هر چهار رکن نظریه شخصیت جنایی، یعنی خودبینی، بی‌ثباتی، پرخاشگری و بی‌تفاوتی عاطفی، در شخصیت غلام وجود دارد. همچنین، طرحواره‌های رهاشدگی/بی‌ثباتی، محرومیت هیجانی، نقص/شرم و انزوای اجتماعی/بیگانگی در شخصیت علی، او را به آماج مناسب برای بزه‌دیدگی تبدیل می‌کند. رعنا با طرحواره تأییدجویی/ به‌رسمیت‌شناخته‌شدن و اختلال شخصیت نمایشی، به دنبال آن است تا در مرکز توجهات قرار گیرد و این امر باعث حضور وی در موقعیت‌هایی می‌شود که فرصت ارتکاب جرم علیه او را فراهم می‌کند. رضا نیز گرفتار طرحواره‌های وابستگی و خودتحول‌نیافته است که مانع از استقلال شخصیتی او می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Schema, Personality, and Crime: A Criminological Analysis of the Film "The Old Bachelor"

نویسندگان English

Abdolreza Javan Jafari 1
Hamidreza Danesh Nari 2
Abolfazl Sherafati 3
Aylin Amirgilaki 4
1 Professor at the Department of Criminal and Criminology Law, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. Email: javan-j@um.ac.ir
2 Assistant Professor at the Department of Criminal Law and Criminology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. (Corresponding Author). Email: daneshnari@um.ac.ir
3 M.A. Student in Criminal Law and Criminology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.. Email: abolfazl.sherafati@mail.um.ac.ir
4 M.A. Student in Criminal Law and Criminology, Islamic Azad University, Mashhad, Iran. Email: aylin@yahoo.com
چکیده English

Field and Aims: Mental schemas play a key role in the perception and processing of information and in how each individual interprets that information. Jeffrey Young’s theory of early maladaptive schemas refers to destructive patterns of thinking, feeling, and behavior that emerge as a result of unmet core emotional needs during childhood. Numerous studies emphasize the role of schemas in the occurrence of delinquency and victimization. In this research, the characters of the film The Old Bachelor are evaluated based on early maladaptive schemas.
Method: This study employs an inductive qualitative content analysis method, whereby the film’s data were initially examined without any theoretical pre-assumptions, and subsequently the theoretical framework of the research was derived.
Findings and Conclusions: The findings indicate that the emotional deprivation schema and the entitlement/grandiosity schema, together with narcissistic antisocial personality disorder in "Gholam Bastani," provide a cognitive justification for violating social norms, thus leading him to perceive deviant behavior as the primary strategy for dealing with life’s challenges. From the perspective of the social schema theory of crime, Gholam displays all three schemas of hostility, present-orientation, and low commitment to conventional norms. In addition, all four elements of the criminal personality theory—self-centeredness, instability, aggression, and emotional callousness—are present within Gholam’s character.
Moreover, the schemas of abandonment/instability, emotional deprivation, defectiveness/shame, and social isolation/alienation in Ali make him a suitable target for victimization. Rana, characterized by the approval-seeking/recognition schema and histrionic personality disorder, strives to remain at the center of attention—a tendency that exposes her to situations conducive to criminal victimization. Reza, affected by dependency and undeveloped self schemas, is prevented from achieving personal independence.

کلیدواژه‌ها English

Early Maladaptive schemas
Social Schema of Crime
Criminal Personality
old Bachelor
Personality Disorders
- ابوالمعالی، خدیجه. (1394). نظریه‌های جرم‌شناسی و بزهکاری (با تأکید بر شناخت اجتماعی). تهران: انتشارات ارجمند.
-پاک‌نهاد، امیر. (1403). دانشنامه جرم‌شناسی نظری. تهران: نشر میزان.
-تبریزی، منصوره. (1393). تحلیل محتوای کیفی از منظر رویکردهای قیاسی و استقرایی. فصلنامه علوم اجتماعی، 21(64)، 138-105.
https://doi.org/10.22054/qjss.2014.344
-جوانمرد، بهروز. (1390). تحلیل جرم‌شناختی- روانشناختی بزهکاری در پرتو نظریه شخصیت مجرمانه با تاکید بر سه پرونده جنایی (خفاش شب تهران، بیجه پاکدشت، عنکبوت اصفهان). مجله کانون وکلا دادگستری مرکز، شماره 45 و 46، 25-1.
-حاجی ده‌آبادی، محمدعلی و یاسینی نسب، مجتبی. (1401). مقایسه خودکنترلی از منظر هیرشی و فیض کاشانی با تأکید بر محجه البیضا. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 9(4)، 150-119.
https://csiw.qom.ac.ir/article_1980.html
-دادستان، پریرخ. (۱۳۸۶). روانشناسی جنایی. تهران: سمت.
-دانش ناری، حمیدرضا؛ طهان طرقی، محمد؛ سیدزاده، سید مهدی و شرافتی، ابوالفضل. (1404). بررسی نظریه فنون خنثی‌سازی جرم در بزهکاری اطفال و نوجوانان: مطالعه موردی اطفال و نوجوانان کانون اصلاح و تربیت استان خراسان رضوی. فصلنامه قضاوت، 25(122)، 170-144.
https://doi.org/10.22034/judg.2025.2058733.1439
-دانش ناری، حمیدرضا و نثاری جوان، الناز. (1399). تحلیل جرم‌شناختی رویکردهای جنسیت‌محور در آثار سینمایی ایران؛ نمونه‌پژوهی فیلم «مستانه». پژوهش حقوق کیفری، 8(31)، 73-41.
https://doi.org/10.22054/jclr.2020.44217.1945
-رافتر، نیکول و براون، میشل. (1402). جرم‌شناسی به سینما می‌رود. ترجمه عبدالرضا جوان جعفری بجنوردی و محمد طهان طرقی، تهران: شرکت سهامی انتشار.
-رحمن‌زاده مقدم، جعفر؛ علیزاده، گلاویژ و رستمی، محمد. (1399). رابطه طرحواره‌های ناسازگار اولیه و ویژگی‌های شخصیتی با مشکلات رفتاری در دانش‌آموزان. روانشناسی افراد استثنایی، 10(40)، 234-211.
https://doi.org/10.22054/jpe.2021.55178.2216
-رضاپور نصرآباد، رفعت. (1396). معیارهای اعتبار و پایایی در پژوهش‌های کیفی. تحقیقات کیفی در علوم سلامت، 6(4)، 499-493.
https://www.sid.ir/paper/215481/fa
-روزنهان، دیوید ال و سلیگمن، مارتین ای پی. (1391). روان‌شناسی نابهنجاری-آسیب‌شناسی روانی. جلد دوم، ترجمه یحیی سیدمحمدی، تهران: نشر ارسباران.
-ستوده گندشمین، مجتبی و آقابابایی، حسین. (1403). تحلیل نظری پرونده قتل‌های زنجیره‌ای در پرتو مبانی و یافته‌های جرم‌شناسی. فصلنامه مطالعات و پژوهش‌های امنیت داخلی، 2(3)، 108-83.
https://issrq.sndu.ac.ir/article_3335.html
-ستوده، هدایت‌الله؛ میرزایی، بهشته و پازند، افسانه. (۱۳۹۲). روان‌شناسی جنایی. تهران: آوای نور.
-سلاحی، جعفر. (1387). اساس و مبانی جرم‌شناسی. تهران: انتشارات جاودانه.
-سماواتی پیروز امیر و داستان، زهرا. (1392). مبتلایان به اختلال شخصیت ضداجتماعی، مجرم یا بیمار؟. مجله حقوق پزشکی، ۷ (۲۴)، ۱۷۱-۱۹۱.
http://ijmedicallaw.ir/article-1-118-fa.html
-شاملو، سعید. (1400). مکتب‌ها و نظریه‌ها در روان‌شناسی شخصیت. تهران: انتشارات رشد.
-صدیقی، مصطفی. (1391). سام/سهراب و زال/رستم: نبرد پدر و پسر. مجله بوستان ادب، 4(11)، 148-123.
-طیبی ابوالحسنی، امیرحسین. (1398). درآمدی بر روش تحقیق: رویه‌های استاندارد تحلیل داده‌های کیفی، سیاست‌نامه علم و فناوری، 9(2)، 95-67.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24767220.1398.09.2.5.1
-طهان طرقی، محمد؛ جوان جعفری بجنوردی، عبدالرضا؛ سیدزاده ثانی، سیدمهدی و دانش ناری، حمیدرضا. (1404). درآمدی بر جرم‌شناسی عامه از دریچه‌ی سینما. پژوهشهای حقوق جزا و جرم‌شناسی. مقاله آماده انتشار در دوره 13، شماره 26.
https://jclc.sdil.ac.ir/article_227098.html?lang=fa
-عبدالهی، سامان. (1403). نقش اختلالات شخصیت در ارتکاب جرایم جنسی (مورد مطالعه: مجرمان سابقه‌دار جرایم جنسی شهر تهران). پژوهشهای حقوق جزا و جرم‌شناسی، 12(24)، 284-261.
https://doi.org/10.22034/jclc.2024.479610.2049
-عظیمی، کورش؛ شاه ملک‌پور، حسن و عفتی دیوشلی، مرضی. (1402). تاملی بر جرم‌انگاری گرایش جنسی به مردگان در فقه و حقوق. تعالی حقوق، 9(2)، 305-279.
https://www.thdad.ir/article_708941.html
-غلاملو، جمشید. (1390). علت‌شناسی قتل‌های سریالی بر مبنای اختلالات شخصیتی. حقوق پزشکی، 5(16)، 160-131.
-فروید، زیگموند. (1342). پیدایش روانکاوی، ترجمه هاشم رضی، تهران: انتشارات آسیا.
-فیاض پارسا، زینب. (1401). نقش ذهنیت‌های طرحواره‌ای در انتقال بین‌نسلی طرحواره‌های ناسازگار اولیه مادر و فرزند و شکل‌گیری الگوی تفکر جرم‌زا در دانشجویان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد.
-قادی پاشا، مسعود؛ سرداری‌پور، مهران و خوش‌روش، سعید. (1392). مقایسه طرحواره‌های ناسازگار اولیه در مجرمین مرد مبتلا به اختلالات شخصیت با سایر مجرمان. مجله پزشکی قانونی ایران، ۱۹ (۲ و ۳)، ۲۸۳-۲۸۹.
http://sjfm.ir/article-1-522-fa.html
-کرامتی‌معز، هادی. (1403). جرم‌شناسی (طرح مباحث نوین در دانش جرم‌شناسی). تهران: شرکت سهامی انتشار.
-لی‌هی، رابرت. (1389). تکنیک‌های شناخت درمانی (راهنمای کاربردی برای متخصصان بالینی). ترجمه حسن حمیدپور و زهرا اندوز، تهران: انتشارات ارجمند.
-محمدی فرود، حمید و میرهاشمی، مالک. (1387). رابطه اختلال‌های شخصیت با نوع جرم در زندانیان. اندیشه و رفتار در روانشناسی بالینی (اندیشه و رفتار)، 2(7)، 30-21.
https://sid.ir/paper/172194/fa
-محمودعلیلو، مجید و شریفی، محمدامین. (1392). اختلال شخصیت مرزی. تهران: انتشارات ارجمند.
-مؤمنی‌راد، اکبر؛ علی آبادی، خدیجه؛ فردانش، هاشم و مزینی، ناصر. (1392). تحلیل محتوای کیفی در آیین پژوهش: ماهیت، مراحل و اعتبار نتایج. فصلنامه اندازه گیری تربیتی، 4(14)، 222-187.
https://jem.atu.ac.ir/article_92.html
-نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. (1391). مباحثی در علوم جنایی (تقریرات دکتر علی‌حسین نجفی ابرندآبادی). ویراست هفتم، به کوشش شهرام ابراهیمی.
-نقیب السادات، سیدرضا؛ کیا، علی اصغر؛ موذن زادگان، حسنعلی و شعبان، داریوش. (1403). روایتگری قتل‌های سریالی در فیلم‌های سینمایی ایرانی (مطالعه موردی فیلم‌های سینمایی عنکبوت و طلاخون). مطالعات راهبردی ارتباطات، 4(1)، 34-21.
https://doi.org/10.22034/rcc.2024.2021989.1104
-وایت، راب و هینس، فیونا. (1389). درآمدی بر جرم و جرم‌شناسی. ترجمه روح‌الله صدیق، تهران: انتشارات دادگستر.
-یانگ. جفری. (1389). شناخت‌درمانی اختلالات شخصیت. ترجمه علی صاحبی و حسن حمیدپور، تهران: انتشارات آگه ارجمند.
-یانگ، جفری؛ کلوسکو، ژانت و ویشار، مارجوری. (1391). طرحواره درمانی (راهنمای کاربردی برای متخصصین بالینی). ترجمه حسن حمیدپور و زهرا اندوز، تهران: انتشارات ارجمند.
 
- Baron, S. W. (2017). Street Youth, Social Schemas, and Crime. Criminal Justice and Behavior44(12), 1620-1638.
https://doi.org/10.1177/0093854817726805
-Beck, A.T. (1967). Depression: Causes and Treatment. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.
-Calvete, E. (2008). Justification of violence and grandiosity schemas as predictors of antisocial behavior in adolescents. Journal of abnormal child psychology36(7), 1083-1095.
-Calvete, E., Fernández-González, L., González-Cabrera, J. M., & Gámez-Guadix, M. (2018). Continued bullying victimization in adolescents: Maladaptive schemas as a mediational mechanism. Journal of youth and adolescence47(3), 650-660.
 https://doi.org/10.1007/s10964-017-0677-5
-Chakhssi, F., Bernstein, D., & De Ruiter, C. (2014). Early maladaptive schemas in relation to facets of psychopathy and institutional violence in offenders with personality disorders. Legal and Criminological Psychology19(2), 356-372.
https://doi.org/10.1111/lcrp.12002
-Dunne AL, Gilbert F, Lee S, Daffern M. (2018). The role of aggression-related early maladaptive schemas and schema modes in aggression in a prisoner sample. Aggress Behav. 44(3), 246-256.
https://doi.org/10.1002/ab.21747
-Eronen, M., Hakola, P., & Tiihonen, J. (1996). Mental disorders and homicidal behavior in Finland. Genetic Psychiatry, 53(6), 497-501.
-Hirschi, T., & Gottfredson, M. (1993). Commentary: Testing the general theory of crime. Journal of research in crime and delinquency30(1), 47-54.
https://doi.org/10.1177/0022427893030001004
-Nowogrodzka, A. (2021). Victimization – can being a victim be learnt? maladaptive schemas as a way of coping with difficult experiences. Journal of Security and Sustainability Issues, 11, 227-234.
-Pilkington, P. D., Noonan, C., May, T., Younan, R., & Holt, R. A. (2021). Early maladaptive schemas and intimate partner violence victimization and perpetration: A systematic review and meta‐analysis. Clinical Psychology & Psychotherapy28(5), 1030-1042.
https://doi.org/10.1002/cpp.2558
-Rafter, N. (2007). Crime, film and criminology: Recent sex-crime movies. Theoretical criminology11(3), 403-420.
https://doi.org/10.1177/1362480607079584
-Simons, R. L., & Burt, C. H. (2011). Learning to be bad: Adverse social conditions, social schemas, and crime. Criminology49(2), 553-598.
https://doi.org/10.1111/j.1745-9125.2011.00231.x
-Simons, R. L., Burt, C. H., Barr, A. B., Lei, M. K., & Stewart, E. (2014). Incorporating routine activities, activity spaces, and situational definitions into the social schematic theory of crime. Criminology52(4), 655-687.
https://doi.org/10.1111/1745-9125.12053
-Sousa, M., Gouveia, C., Cunha, O., & de Castro Rodrigues, A. (2024). The Effectiveness of Schema Therapy in Individuals Who Committed Crimes: A Systematic Review. Trauma, Violence, & Abuse25(5), 3631-3642.
https://doi.org/10.1177/15248380241254082
دوره 3، شماره 9
پاییز
پاییز 1404
صفحه 169-185

  • تاریخ دریافت 17 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 11 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 15 آذر 1404
  • تاریخ اولین انتشار 15 آذر 1404
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1404