پژوهش های جرم شناسی کاربردی

پژوهش های جرم شناسی کاربردی

خوانش جرم شناختی از« قانون شفافیت قوای سه‌گانه و دستگاه‌های اجرایی»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران. رایانامه: seydeb.mortazavi@gmail.com
2 گروه حقوق، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران. (نویسنده مسئول). رایانامه: forutanmostafa@gmail.com
3 گروه حقوق، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران. رایانامه: amir_iravanian@yahoo.com
10.22034/aqcr.2025.2069913.1100
چکیده
زمینه و هدف: شفافیت در نظام حکمرانی به ‌عنوان ابزاری کلیدی برای صیانت از حقوق عمومی و تقویت مشارکت مردم در حاکمیت شناخته می‌شود. با این حال، عدم شفافیت در فعالیت‌ها و تصمیم‌گیری‌های کنشگران اصلی حکمرانی، مشارکت عمومی و اصول مردم‌سالاری را تضعیف می‌کند. در سال‌های اخیر، مجلس شورای اسلامی با ارائه و تصویب طرح‌هایی در راستای شفاف‌سازی عملکرد ارکان حکمرانی، از جمله طرح «شفافیت قوای سه‌گانه، دستگاه‌های اجرایی و سایر نهادها»، گام‌هایی برای رفع این معضل برداشته است.
روش: این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی نگارش یافته است.
یافته‌ها و نتایج: شفافیت در موقعیت‌های جرم‌زا: افشای اطلاعات درباره برنامه‌ها، صلاحیت‌ها، طرح‌های مصوب، دارایی‌ها، درآمدها، هزینه‌ها و فرصت‌های سرمایه‌گذاری، موجب کاهش موقعیت‌های جرم‌زا می‌شود. انتشار اطلاعات مرتبط با قراردادهای بزرگ و متوسط، تعرفه‌ها و فرآیندهای اداری، امکان نظارت عمومی و کاهش احتمال سوء استفاده را فراهم می‌کند. شفافیت در دریافتی مدیران و کارکنان: ماده 2 قانون شفافیت، مؤسسات و دستگاه‌ها را ملزم به انتشار اطلاعات مربوط به تحصیلات، سوابق و میزان دریافتی مدیران و کارکنان کرده است. این الزام پیام روشنی برای پیشگیری از تخلفات بالقوه ارسال می‌کند و به بزهکاران بالقوه هشدار می‌دهد که امکان نظارت و کنترل گسترده وجود دارد. همچنین نتایج تحقیق نشان می‌دهد که شفافیت به‌ عنوان یک ابزار پیشگیری وضعی، در کاهش فرصت‌های ارتکاب جرم و افزایش اعتماد عمومی نقش کلیدی دارد. الزام به انتشار اطلاعات به‌ویژه درباره فرآیندهای اداری، مالی و دریافتی‌ها، با ایجاد بازدارندگی و کاهش موقعیت‌های جرم‌زا، حاکمیت قانون را تقویت می‌کند. تصویب طرح «شفافیت قوای سه‌گانه» گامی مؤثر در راستای تحقق این اهداف محسوب می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Criminological Reading of the Transparency Law of the Three Branches of Power and Executive Bodies

نویسندگان English

Seyed Ebrahim Mortazavi 1
Mostafa Forutan 2
Amir Irvanian 3
1 Department of Criminal Law and Criminology, Branch Shiraz, Islamic Azad University, Shiraz, Iran.Email: seydeb.mortazavi@gmail.com
2 Department of Law, Branch Shiraz, Islamic Azad University, Shiraz, Iran. (Corresponding Author). Email: forutanmostafa@gmail.com
3 Department of Law, Branch Shiraz, Islamic Azad University, Shiraz, Iran. Email: amir_iravanian@yahoo.com
چکیده English

Field and Aims: Transparency in governance is recognized as a key instrument for safeguarding public rights and strengthening public participation in state affairs. However, lack of transparency in the activities and decision-making of key governance actors weakens public engagement and democratic principles. In recent years, the Islamic Consultative Assembly (Parliament) has taken steps toward addressing this issue by proposing and passing initiatives aimed at enhancing transparency in the functioning of governance institutions, including the plan titled “Transparency of the Three Branches of Power, Executive Bodies, and Other Institutions.”
Method: This article has been prepared using a descriptive – analytical approach.
Findings and Conclusions: Transparency in crime-inducing situations: Disclosure of information about programs, qualifications, approved projects, assets, revenues, expenditures, and investment opportunities reduces opportunities for crime. Publication of information related to large and medium-sized contracts, tariffs, and administrative procedures enables public oversight and decreases the likelihood of abuse. Transparency in managers’ and employees’ income: Article 2 of the Transparency Law obliges institutions and bodies to publish information regarding the education, background, and income of managers and employees. This requirement sends a clear message of potential accountability and warns potential offenders that extensive monitoring and control mechanisms are in place. The study demonstrates that transparency, as a situational crime prevention tool, plays a crucial role in reducing opportunities for crime and enhancing public trust. Mandatory disclosure of information—particularly regarding administrative and financial processes and income—creates deterrence, diminishes crime-inducing situations, and strengthens the rule of law. The approval of the “Transparency of the Three Branches of Power” plan represents a significant step toward achieving these objectives.

کلیدواژه‌ها English

Transparency
Three Branches of Power
Crime Prevention
Corruption
Islamic Countries
-  ابراهیمی، شهرام و صفائی آتشگاه، حامد. (1394). رویکرد قانون‌گذار به پیشگیری از جرم در قانون ارتقاء سلامت نظام اداری و مقابله با فساد. پژوهشنامه حقوق کیفری، 6(2)، 31-7.
https://jol.guilan.ac.ir/article_1391.html
- فضلی، عبدالرحمن. (1390). فساد اداری و تأثیر آن بر توسعه: علل، پیامدها و راهکارهای برون‌رفت. حقوقی بین‌المللی، 28(45)، 90-62.
https://www.cilamag.ir/article_16961.html
- الهی‌منش، محمدرضا و برزگری دهج، حمید. (1401). سیاست‌های پیشگیری وضعی از فساد در قلمرو معاملات دولتی. پژوهش‌های نوین حقوق اداری، 4(10)، 78-55.
https://www.malr.ir/article_247138.html
- باقری، فرشاد. (1391). اصل شفافیت در حقوق کیفری اقتصادی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه مفید.
- تاج خراسانی، سمیرا؛ مسعود، غلامحسین و شکرچی‌زاده، محسن. (1401). نگاه بومی به نظریۀ کنترل اجتماعی جرم با توجه به مبانی اسلامی ـ ایرانی. پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی، 10(20)، 317-345.
https://jclc.sdil.ac.ir/article_165083.html
- حاجی ده‌آبادی، محمدعلی و کریمی، عبدالوهاب. (1400). شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی. پژوهش‌های اخلاقی، 11(3)، 145-125.
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1786002/
- حسینی‌نژاد، سید شهاب‌الدین و پروین، خیراله. (1401). فساد مالی و بسترهای شفافیت‌زا در دستگاه‌های اجرایی. پژوهش حقوق عمومی، 12(4)، 125-101.
https://qjpl.atu.ac.ir/article_15263.html
- صادق‌نژاد نائینی، مجید. (1403). نقش شفافیت در پیشگیری از جرایم اقتصادی. دانشنامه حقوق اقتصادی، 31(25)، 99-75.
https://lawecon.um.ac.ir/article_45401.html
- صدری توحید خانه‌مبارکه، محمد. (1386). مبانی و تحولات نظریه استحقاق در فلسفه کیفری و مطالعه تطبیقی در حقوق اسلامی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه امام صادق.
- صفاری، علی. (1380). مبانی نظری پیشگیری وضعی از جرم. تحقیقات حقوقی، (33-34)، 315-292.
https://lawresearchmagazine.sbu.ac.ir/article_56568.html
- عباسی‌کلاش، مصطفی و منظور، داود. (1398). نقش شفافیت در کاهش تعارض منافع و مقابله با فساد در کشور. سیاست‌های مالی و اقتصادی، 7(27)، 67-45.
https://qjfep.ir/article-1-896-fa.html
- غلامی، حسین. (1382). تکرار جرم. چاپ نخست. تهران: انتشارات میزان.
- ناصری، ناهید؛ سلیمی، صادق و شامبیاتی، هوشنگ. (1400). نقش سازمان‌های غیردولتی مبارزه با فساد در پیشگیری از فساد در ایران. پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی، 9(17)، 112-85.
https://jclc.sdil.ac.ir/article_133150.html
- ناظمی‌پور، محمد؛ رایجیان اصلی، مهرداد؛ محمودی جانکی، فیروز و الهی‌منش، محمدرضا. (1401). رویکرد آسیب اجتماعی‌شناسی به جرم حکومتی و کاربست پاسخ‌گذاری به آن. پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی، 10(20)، 390-347.
https://jclc.sdil.ac.ir/article_165529.html
- هشتی، سید صمد و نوروزی، فاطمه. (1401). مرور نظام‌مند مقالات مرتبط با فساد اداری بین سال‌های 1380-1398 در ایران. پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، 11(3)، 240-211.
https://ssoss.ui.ac.ir/article_27190.html
- گسن، ریمون. (1376). روابط میان پیشگیری وضعی و کنترل جرم (ترجمه علی‌حسین نجفی ابرندآبادی). تحقیقات حقوقی ، 1(19-20)، 628-607.
https://lawresearchmagazine.sbu.ac.ir/article_56662.html
- میر‌خلیلی، سید محمود. (1383). پیشگیری وضعی از نگاه آموزه‌های اسلام. فقه و حقوق، 1(1)، 88-62.
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/61124/
- نیازپور، امیرحسن. (1384). بزهکاری به عادت و پیشگیری از آن. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شهید بهشتی.
دوره 3، شماره 8
تابستان
تابستان 1404
صفحه 107-123

  • تاریخ دریافت 03 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 11 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 19 مهر 1404
  • تاریخ اولین انتشار 19 مهر 1404
  • تاریخ انتشار 01 تیر 1404