پژوهش های جرم شناسی کاربردی

پژوهش های جرم شناسی کاربردی

تحلیل حقوقی و جرم شناختی عذرخواهی در قبال زیان معنوی ناشی از جرم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدجواد فتحی 1
هادی کرامتی معز 2
1 دانشیار حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران. رایانامه: mjfathi@ut.ac.ir
2 استادیار گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه طلوع مهر، قم، ایران. (نویسنده مسئول). رایانامه: keramatihadi@ut.ac.ir
10.22034/aqcr.2024.2037188.1007
چکیده
زمینه و هدف: عذرخواهی به‌عنوان یکی از سازوکارهای عدالت ترمیمی علاوه بر اینکه به بزه‌دیده این امکان را می‌دهد که حس ارزشمندی و احترام خود را بازیابند، می‌تواند به‌عنوان گامی ترمیمی و تسکین‌دهنده در روند عدالت ترمیمی ایفای نقش کند. در حقوق ایران نیز قانونگذار، خسارت‌های معنوی ناشی از جرم را قابل‌جبران دانسته و عذرخواهی را به عنوان یکی از ابزارهای جبران شناسایی کرده است. با این وجود، سازوکارهای قانونی لازم در این خصوص پیش‌بینی نشده است. در این مقاله، هدف، هستی‌شناسی عذرخواهی و اوصاف آن و شناسایی فرایند عذرخواهی در سیستم عدالت ترمیمی و همچنین، تبیین تأثیر عذرخواهی بر سه ضلع جرم است.
روش: پژوهش حاضر به صورت روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است.
یافته‌ها و نتایج: از دیدگاه حقوقی، عذرخواهی مؤثر نه تنها به جبران زیان‌های معنوی بزه‌دیده کمک می‌کند، بلکه می‌تواند منجر به کاهش تنش‌های ناشی از جرم و تسهیل در فرآیند صلح و سازش و میانجیگری کیفری شود. این مسئله در نظام حقوقی ایران، به‌ویژه در چارچوب قوانین مرتبط با عدالت ترمیمی، حائز اهمیت است و نیاز به توجه بیشتری دارد تا عذرخواهی به‌عنوان یک مؤلفه مهم در فرآیند جبران زیان‌های معنوی تقویت شود و از منظر آموزه‌های جرم‌شناسی، عذرخواهی نه تنها به بهبود روابط بزه‌دیده و بزهکار کمک می‌کند، بلکه بستر لازم برای بازپذیری بزهکار در جامعه و کاهش خطر بازگشت به جرم را نیز فراهم می‌سازد.
کلیدواژه‌ها
عذرخواهی
زیان معنوی
بزه‌دیده
عدالت ترمیمی
مسئولیت‌پذیری
جبران خسارت

عنوان مقاله English

Legal and Criminological Analysis of Apology for Moral Damage Resulting from Crime

نویسندگان English

Mohamad Javad fathi 1
hadi keramati moez 2
1 Associate Professor of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Farabi Campus, University of Tehran, Qom, Iran. Email: mjfathi@ut.ac.ir
2 Assistant Professor of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Tolou-e-Mehr University, Qom, Iran. (Author). Email: keramatihadi@ut.ac.ir
چکیده English

Field and Aims: Apology, as one of the mechanisms of restorative justice, not only allows the victim to regain a sense of self-worth and respect but also serves as a restorative and soothing step in the restorative justice process. in Iranian law, the legislator recognizes moral damages resulting from crime as compensable and identifies apology as one of the tools for compensation. However, the necessary legal mechanisms for this purpose have not been established. This article aims to explore the ontology and characteristics of apology, identify the process of apology within the restorative justice system, and explain its impact on the three dimensions of crime.
Method: This study was conducted using a descriptive-analytical approach.
Findings and Conclusions: From a legal perspective, an effective apology not only aids in compensating the victim's non-material damages but also contributes to reducing tensions arising from the crime and facilitates the processes of reconciliation, dispute resolution, and criminal mediation. this issue is significant in the Iranian legal system, especially within the framework of laws related to restorative justice, and requires further attention to strengthen apology as an important component in the process of compensating for non-material damages. From the perspective of criminological principles, an apology not only helps improve the relationship between the victim and the offender but also creates the necessary groundwork for the offender's reintegration into society and reduces the risk of reoffending.

کلیدواژه‌ها English

Apology
Non-Material Harm
Victim
Restorative Justice
Accountability
Compensation
- اسدی، لیلاسادات. (1388).‌ جبران خسارت ناشی از جرم در دادرسی‌های کیفری بین‌المللی. حقوقی دادگستری، 73 (68)، 91-65.
https://www.jlj.ir/article_11218.html
-اکبری آرائی، منصور؛ نیک‌خواه، رضا و جعفرزاده، سیامک. (1399). عذرخواهی به عنوان یکی از شیوه‌های جبران خسارت معنوی در مسئولیت مدنی. حقوقی دادگستری، ۸۴ (۱۰۹)، 271-250.
https://www.jlj.ir/article_37984.html
-بادینی، حسن. (1391). مسئولیت مدنی ناشی از نقض حقوق معنوی مربوط به شخصیت و حقوق بشر. فصلنامه حقوق، 42 (1)، 107-89.
https://jlq.ut.ac.ir/article_29818.html
-جانی پور، مجتبی و قریب، رخساره. (1396). مطالعه تطبیقی قلمرو و معیارهای اعمال میانجیگری کیفری در حقوق ایران، انگلیس و بلژیک. پژوهشنامه حقوق کیفری، 8 (15)، 258-238.
https://jol.guilan.ac.ir/article_2294.html
-شیری، عباس(1397). عدالت ترمیمی، چاپ دوم، تهران: بنیاد حقوقی میزان.
-درویشی، یوسف. (1390‌). مطالعه‌ای بر میانجیگری به عنوان روش دوستانه حل‌وفصل اختلافات. مطالعات حقوق خصوصی، ۴۱ (۴)، 137-121.
https://jlq.ut.ac.ir/article_29764.html
-رحیمی نژاد، اسمعیل. (1401). سیستم دادرسی کیفری ایران در پرتو مدل‌های عدالت ترمیمی، حقوق کیفری پویا، مجموعه مقاله‌ها در پاسداشت استاد دکتر محمدعلی اردبیلی، به کوشش نسریه مهراو امیرحسن نیازپور. چاپ اول. بنیاد حقوقی میزان.
-رحیمی نژاد، اسمعیل. (1398‌). رابطه عدالت ترمیمی با نظریه­های جرم‌شناسی، دایرالمعارف علوم جنایی، کتاب چهارم (علوم جنایی تجربی)، زیر نظر علی حسین نجفی ابرندآبادی. چاپ اول. بنیاد حقوقی میزان.
-رضوانی، سودابه و کردعلیوند، روح الدین. (1397‌). مطالعه تطبیقی کاربرد آموزه‌های عدالت ترمیمی در مدرسه.  مطالعات حقوق تطبیقی، 9 (2)، 683-661.
https://jcl.ut.ac.ir/article_69830.html
-علی اکبری، راضیه. (1401). جایگاه فرهنگ عذرخواهی و عذرپذیری در آموزه‌های دینی. نشریه ره توشه، (9)، 123-115.
https://rahtoosheh.dte.ir/article_72391.html
-صفاری، علی و صابری، راضیه. (1398‌). جرم‌شناسی صلح‌طلب: رویکرد آن به جرم و راهکارهای مقابله با جرم. مطالعات پیشگیری از جرم، 14 (53)، 166-149.
http://cps.jrl.police.ir/article_93544.html
-کرامتی معز، هادی. (1403). جرم‌شناسی (طرح مباحث نوین در دانش جرم‌شناسی). چاپ دوم. شرکت سهامی انتشار.
-مقدسی، مهدی و ابویی،‌ روح الله. (1395‌). وضعیت حقوقی خسارت معنوی ناشی از جرم با تاکید بر جرائم نیروهای مسلح. چاپ اول. چتردانش.
-منصورآبادی، عباس؛ کرامتی معز، هادی و کارگر شریف آباد، علیرضا. (1400). مبانی و جلوه‌های جایگزین­های دادرسی کیفری اطفال و نوجوانان. پژوهشنامه حقوق اسلامی، 22 (53)، 114-91.
https://ilr.isu.ac.ir/article_75759.html
-موسوی مجاب، سید درید و پارسایی، رضا. (1396‌). راهبرد پیشگیرانه­ برنامه­های عدالت ترمیمی در پرتو نظریه­ی شرمساری، دانشنامه عدالت ترمیمی (مجموعه مقاله­های همایش بین­المللی عدالت ترمیمی و پیشگیری از جرم)، زیرنظر دکتر محمد فرجیها. چاپ اول. بنیاد حقوقی میزان.
-نجفی ابرندآبادی، علی حسین. (1396‌). بسترهای اجتماعی و حقوقی عدالت ترمیمی در ایران، دانشنامه عدالت ترمیمی (مجموعه مقاله­های همایش بین­المللی عدالت ترمیمی و پیشگیری از جرم)، زیرنظر دکتر محمد فرجیها. چاپ اول. بنیاد حقوقی میزان.
-ولد، جرج؛ برنارد، توماس و اسنیپس، جفری. (1394). جرم‌شناسی نظری (گذری بر نظریه‌های جرم‌شناسی). چاپ هشتم. سمت.
 
-Braithwaite, John (1989). Crime, Shame and Reintegration, 1st Published Cambridge University Press.
-Carrie, Petrucci (2017). Apology in the Criminal Justice Setting: An Update, Onati Socio-legal Series, 7(6), 437-454.
https://ssrn.com/abstract=2273200
-Hayes, H (2006). Apologies and Accounts in a Youth Justice Conference: Reinterpreting Research Outcomes, Contemporary Justice Review, 9(4): 368-385.
https://doi.org/10.1080/10282580601014292
-Morris A & Maxwell G (1997). Reforming Juvenile Justice: The New Zealand Experiment, the Prison Journal, 77(2), pp 125-134.
10.1007/978-0-387-89295-5
-Rachlinski, Jeffrey J. Chris Guthrie, and Andrew J. Wistrich (2012). Contrition in the Courtroom: Do apologies Affect Adjudication. Cornell L. Rev. 98.
-Rehm, Peter H., and Denise R. Beatty (1996). Legal consequences of apologizing." J. Disp. Resol.
-Shapland, Joanna (2016). Forgiveness and Restorative Justice: Is It Necessary? Is It Helpful? Oxford Journal of Law and Religion 5.1: 94-112
https://doi.org/10.1093/ojlr/rwv038
-Scheff, T.J(1998). Therapeutic Jurisprudence Forum: Community Conference: Shame and Anger in Therapeutic Jurisprudence, Revista Juridica Uuniversidad de Puerto Rico, 67, 7-119
-Stephanos Biba & Richard A, Bierschbach (2004). Integrating Remorse and Apology into Criminal Procedure, 114 Yale L.J. 85-138
https://doi.org/10.2307/4135717

  • تاریخ دریافت 10 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 03 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 10 آذر 1403
  • تاریخ اولین انتشار 10 آذر 1403
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1403