پژوهش های جرم شناسی کاربردی

پژوهش های جرم شناسی کاربردی

نقش کیفیت قانون در تحقق اهداف اجرای احکام کیفری با رویکرد جرم‌شناختی و تأکید بر کاهش جمعیت کیفری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم‌‌شناسی، واحد امارات، دانشگاه آزاد اسلامی،دبی، امارات متحده عربی. رایانامه: m.k.behroozi@gmil.com
2 استادیار گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. نویسنده مسئول. رایانامه: msaghian@ut.ac.ir
3 دانشیار گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. رایانامه: razavifard@atu.ac.ir
10.22034/aqcr.2026.2078065.1147
چکیده
زمینه و هدف: اجرای احکام کیفری آخرین و حساس‌ترین حلقه از فرایند عدالت کیفری است که با صدور حکم قطعی آغاز و به تحقق عینی اهداف سیاست جنایی منجر می‌شود. این مرحله نه صرفاً، یک اقدام فنی و اداری، بلکه فرآیندی حقوقی- اجتماعی است که مستقیماً، با آزادی، حیثیت و حیات محکوم‌علیه پیوند خورده و آثار گسترده‌ای بر نظم عمومی و امنیت اجتماعی برجای‌می‌گذارد. کیفیت قوانین مرتبط با اجرای احکام، عاملی اساسی در جهت کارآمدی این مرحله محسوب می‌شود؛ زیرا قوانین مبهم، متعارض یا ناکارآمد می‌تواند به افزایش جمعیت کیفری، تراکم زندان‌ها و بازتولید بزهکاری بینجامد؛ در حالی که قوانین شفاف، عادلانه و منطبق با واقعیات اجتماعی، زمینه تحقق اهداف مجازات‌ها همچون بازدارندگی، اصلاح و بازپروری بزهکاران را فراهم می‌سازد.
روش: روش این پژوهش با رویکردی توصیفی- تحلیلی نگارش یافته است.
یافته‌ها و نتایج: از منظر جرم‌شناسی، اجرای صحیح و عادلانه احکام کیفری می‌تواند ضمن پیشگیری از تکرار جرم، به کاهش ورودی زندان‌ها و جایگزینی مجازات‌های اجتماعی و ترمیمی بینجامد و در نتیجه، به کاهش جمعیت کیفری کمک کند. در مقابل، ضعف در کیفیت قانون و اجرای غیرکارآمد آن نه تنها موجب سلب اعتماد عمومی از نظام عدالت کیفری می‌شود، بلکه با ایجاد چرخه بازتولید جرم، هزینه‌های اجتماعی و اقتصادی سنگینی را نیز تحمیل می‌کند. بنابراین، بررسی نقش کیفیت قانون در اجرای احکام کیفری از منظر جرم‌شناختی، ضرورتی دوچندان دارد؛ چراکه اجرای احکام کیفی و کارآمد می‌تواند همزمان، دو هدف کلیدی نظام عدالت کیفری را محقق سازد: تأمین عدالت کیفری و کاهش جمعیت کیفری.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Role of the Quality of Law in Achieving the Objectives of Criminal Enforcement with a Criminological Approach and an Emphasis on Reducing the Prison Population

نویسندگان English

Mohammad Kazem Behrouzi 1
Mohammad Mahdi Saghiyan 2
Behzad Razavifard 3
1 PhD Candidate in Criminal Law and Criminology, UAE Branch, Islamic Azad University, Dubai, United Arab Emirates. Email: m.k.behroozi@gmil.com
2 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, University of Tehran, Tehran, Iran. Corresponding Author. Email: msaghian@ut.ac.ir
3 Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran. Email: razavifard@atu.ac.ir
چکیده English

Field and Aims: The enforcement of criminal judgments constitutes the final and most sensitive stage of the criminal justice process, commencing with the issuance of a final verdict and culminating in the tangible realization of criminal policy objectives. This stage is not merely a technical or administrative measure, but rather a legal–social process directly tied to the liberty, dignity, and life of the convicted individual, leaving profound impacts on public order and social security. The quality of the laws governing the enforcement of judgments is a fundamental factor in ensuring the efficiency of these stage; vague, contradictory, or ineffective laws may lead to an increase in the prison population, overcrowding of correctional facilities, and the reproduction of criminal behavior. In contrast, clear, fair, and socially grounded legislation paves the way for achieving the aims of punishment, such as deterrence, rehabilitation, and the reintegration of offenders.
Method: This research has been conducted using a descriptive–analytical approach.
Findings and Conclusions: From a criminological perspective, the proper and fair enforcement of criminal judgments can prevent recidivism, reduce prison admissions, and promote the substitution of social and restorative punishments, thereby contributing to the reduction of the prison population. Conversely, poor legislative quality and ineffective enforcement not only undermine public trust in the criminal justice system but also perpetuate the cycle of crime reproduction, imposing heavy social and economic costs. Therefore, examining the role of legal quality in the enforcement of criminal judgments from a criminological standpoint is of particular necessity, as efficient and qualitative enforcement can simultaneously fulfill two key objectives of the criminal justice system: ensuring justice and reducing the prison population.

کلیدواژه‌ها English

Enforcement of criminal judgments
quality of law
transparency
certainty
predictability
legal coherence
criminal justice
- ابراهیمی، شهرام. (1404). چهاردهمین کنگره پیشگیری از جرم و عدالت کیفری سازمان ملل: راهبردهای علمی، مشارکت جوانان و چالش‌های نوین پیشگیری از بزهکاری. پژوهش‌های جرم‌شناسی کاربردی، 3(7)، 14-1.
https://www.qacr.ir/article_718402.html
-آخوندی، محمود. (1395). کیفرخواست شفاهی، در اصول دادرسی منصفانه، از نظر تا عمل (مجموع درس گفتارها). به اهتمام حسین میرمحمد صادقی. تهران: انتشارات خرسندی.
-احمدی موحد، اصغر. (1383). اجرای احکام کیفری. چاپ اول. بنیاد حقوقی میزان.
-بکاریا، سزار. (۱۳۸۵). رساله جرائم و مجازات‌ها. ترجمه: محمدعلی اردبیلی. بنیاد حقوقی میزان.
-جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (۱۳۸۶). مبسوط در ترمینولوژی حقوق. جلد چهارم. تهران: گنج دانش. 
-جعفری تبار، حسن. (۱۳۸۸). فلسفه تفسیری حقوق. تهران: انتشارات شرکت سهامی انتشار. 
-رستمی، هادی. (۱۳۹۹). حقوق کیفری و لیبرالیسم. بررسی کیفر در سنت فلسفی لیبرال. تهران: انتشارات نگاه معاصر. 
-صفاری، علی؛ لکی، زینب و صابری، راضیه. (۱۴۰۰). تنزل جایگاه اصل قانون‌مندی کیفری  در پرتو آیین‌نامه‌ای‌شدن رکن قانون جرائم. حقوقی دادگستری، ۸۵(۱۱۵)، 187-157.
https://www.jlj.ir/article_243260.html
-عبداله زاده شهر بابکی، آزاده. (۱۴۰۰). درآمدی بر کیفیت قانون. تهران: شرکت سهامی انتشار عبده. محمد (بی‌تا). شرح نهج‌البلاغه. بی‌جا. 
-صادقی، هادی. (۱۳۸۶). عقلانیت ایمان. تهران: کتاب طه. 
- فتحی، مرتضی و عباس اقبالی. (1395). وظایف قاضی اجرای احکام کیفری در قوانین جزایی ایران، اولین همایش ملی آینده‌پژوهی، علوم انسانی و امنیت اجتماعی.
-فتحی، محمدجواد. (1404). بازپژوهی اهداف مجازات‌ها با نگاهی به دیدگاه‌های جرم‌شناسی حقوقی. پژوهش‌های جرم‌شناسی کاربردی، 3(7)، 122-101.
https://www.qacr.ir/article_728724.html
-فرامرز قراملکی، احد؛ جلیلی، سید هدایت؛ امین ناجی؛ محمدهادی و قدمی جویباری، هاجر خاتون. (۱۳۹۶). قلمرو معرفتی اخلاق تفسیر. پژوهشی اخلاق‌پژوهی، ١(٣)، 26-6.
https://ethics.riqh.ac.ir/article_12908.html
-فرحی، مریم. (١٤٠٠). ابهام در قوانین کیفری با رویکردی زبان‌شناسی. مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، ٥١(٢)، ٤٦٥-٤٤٣. 
https://jqclcs.ut.ac.ir/article_89384.html
-فیض، علیرضا. (۱۳۸۷). مبادی فقه و اصول، مشتمل بر بخشی از مسال آن دو علم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. 
-عالم زاده نوری، محمد. (۱۳۹۶). استنباط حکم اخلاقی از متون دینی و ادله لفظی، تهران: پژوهشگاه  علوم و فرهنگ اسلامی. 
- عریضی، فاطمه السادات. (1395). اجرای احکام کیفری در آینه‌ی سیاست کیفری ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تفت.
-کاتوزیان، ناصر. (۱۳۷۷). فلسفه حقوق. جلد سوم. تهران: شرکت سهامی انتشار. 
-متیو، برتران. (1391). قانون، ترجمه و تحقیق: مجید ادیب. بنیاد حقوقی میزان.
-مونتسکیو، شارل دو. (۱۳۶۲). روح القوانین، ترجمه: علی اکبر مهتدی، تهران، انتشارات امیرکبیر.
-مؤذن زادگان، حسنعلی و رهدارپور، حامد. (۱۳۹۷). «اصل شفافیت قانون» و جایگاه آن در رویه قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر و حقوق کیفری ایران. دیدگاه‌های حقوق قضایی، (81)، 220-193.
https://jlviews.ujsas.ac.ir/article_703521.html
-نوربها، رضا. (۱۳۸۲). زمینه حقوق جزای عمومی. تهران: انتشارات گنج دانش. 
 
- Allio, Lorenzo (2007). Better Regulation and Impact Assessment in the European Commission, in: Regulatory Impact Assessment, Edward Elgar Publishing.
-De Francesco, Fabrizio; Radaelli, Claudio (2007). Indicators of Regulatory Quality, in: Regulatory Impact Assessment, Edward Elgar Publishing.
-Dennis, Ian (1997). The critical condition of criminal law, in: Current Legal Problems, Volume 50, Issue 1, 1 January 1997.
-Eberhard Siegismund, (2003). “The public prosecution office in Germany: legal statues, functions and organization”in UNAFEI Annual Report for 2001 and Resource Material Series 60, 64.
-Eliescu, M. (1967). Civil law enforcement in time and space, conflict of laws in Treaty of civil law, Vol.I, General part, by Tr. Ionascu and pthers, Academiei publishing house, Bucharest.
-Frank, J.G; (1903). Comparative Administrative Law, Washington, D.C: Beard book.
-Robinson, William (2014). Making EU Legislation Clearer, European Journal of Law Reform, 2014, (16)3, 610-632.
https://www.boomportaal.nl/tijdschrift/EJLR/EJLR_1387-2370_2014_016_003_006
-Popescu; Ciora; Tandareanu (2008). Practical aspect of legislative technique and situation, official Gazette publishing House, p.7.
-Dennis, Ian (1997). The critical condition of criminal law, in: Current Legal Problems, Volume 50, Issue 1, 1 January 1997, Pages 213–249.
- ابراهیمی، شهرام. (1404). چهاردهمین کنگره پیشگیری از جرم و عدالت کیفری سازمان ملل: راهبردهای علمی، مشارکت جوانان و چالش‌های نوین پیشگیری از بزهکاری. پژوهش‌های جرم‌شناسی کاربردی، 3(7)، 14-1.
https://www.qacr.ir/article_718402.html
-آخوندی، محمود. (1395). کیفرخواست شفاهی، در اصول دادرسی منصفانه، از نظر تا عمل (مجموع درس گفتارها). به اهتمام حسین میرمحمد صادقی. تهران: انتشارات خرسندی.
-احمدی موحد، اصغر. (1383). اجرای احکام کیفری. چاپ اول. بنیاد حقوقی میزان.
-بکاریا، سزار. (۱۳۸۵). رساله جرائم و مجازات‌ها. ترجمه: محمدعلی اردبیلی. بنیاد حقوقی میزان.
-جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (۱۳۸۶). مبسوط در ترمینولوژی حقوق. جلد چهارم. تهران: گنج دانش. 
-جعفری تبار، حسن. (۱۳۸۸). فلسفه تفسیری حقوق. تهران: انتشارات شرکت سهامی انتشار. 
-رستمی، هادی. (۱۳۹۹). حقوق کیفری و لیبرالیسم. بررسی کیفر در سنت فلسفی لیبرال. تهران: انتشارات نگاه معاصر. 
-صفاری، علی؛ لکی، زینب و صابری، راضیه. (۱۴۰۰). تنزل جایگاه اصل قانون‌مندی کیفری  در پرتو آیین‌نامه‌ای‌شدن رکن قانون جرائم. حقوقی دادگستری، ۸۵(۱۱۵)، 187-157.
https://www.jlj.ir/article_243260.html
-عبداله زاده شهر بابکی، آزاده. (۱۴۰۰). درآمدی بر کیفیت قانون. تهران: شرکت سهامی انتشار عبده. محمد (بی‌تا). شرح نهج‌البلاغه. بی‌جا. 
-صادقی، هادی. (۱۳۸۶). عقلانیت ایمان. تهران: کتاب طه. 
- فتحی، مرتضی و عباس اقبالی. (1395). وظایف قاضی اجرای احکام کیفری در قوانین جزایی ایران، اولین همایش ملی آینده‌پژوهی، علوم انسانی و امنیت اجتماعی.
-فتحی، محمدجواد. (1404). بازپژوهی اهداف مجازات‌ها با نگاهی به دیدگاه‌های جرم‌شناسی حقوقی. پژوهش‌های جرم‌شناسی کاربردی، 3(7)، 122-101.
https://www.qacr.ir/article_728724.html
-فرامرز قراملکی، احد؛ جلیلی، سید هدایت؛ امین ناجی؛ محمدهادی و قدمی جویباری، هاجر خاتون. (۱۳۹۶). قلمرو معرفتی اخلاق تفسیر. پژوهشی اخلاق‌پژوهی، ١(٣)، 26-6.
https://ethics.riqh.ac.ir/article_12908.html
-فرحی، مریم. (١٤٠٠). ابهام در قوانین کیفری با رویکردی زبان‌شناسی. مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، ٥١(٢)، ٤٦٥-٤٤٣. 
https://jqclcs.ut.ac.ir/article_89384.html
-فیض، علیرضا. (۱۳۸۷). مبادی فقه و اصول، مشتمل بر بخشی از مسال آن دو علم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. 
-عالم زاده نوری، محمد. (۱۳۹۶). استنباط حکم اخلاقی از متون دینی و ادله لفظی، تهران: پژوهشگاه  علوم و فرهنگ اسلامی. 
- عریضی، فاطمه السادات. (1395). اجرای احکام کیفری در آینه‌ی سیاست کیفری ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تفت.
-کاتوزیان، ناصر. (۱۳۷۷). فلسفه حقوق. جلد سوم. تهران: شرکت سهامی انتشار. 
-متیو، برتران. (1391). قانون، ترجمه و تحقیق: مجید ادیب. بنیاد حقوقی میزان.
-مونتسکیو، شارل دو. (۱۳۶۲). روح القوانین، ترجمه: علی اکبر مهتدی، تهران، انتشارات امیرکبیر.
-مؤذن زادگان، حسنعلی و رهدارپور، حامد. (۱۳۹۷). «اصل شفافیت قانون» و جایگاه آن در رویه قضایی دیوان اروپایی حقوق بشر و حقوق کیفری ایران. دیدگاه‌های حقوق قضایی، (81)، 220-193.
https://jlviews.ujsas.ac.ir/article_703521.html
-نوربها، رضا. (۱۳۸۲). زمینه حقوق جزای عمومی. تهران: انتشارات گنج دانش. 
 
- Allio, Lorenzo (2007). Better Regulation and Impact Assessment in the European Commission, in: Regulatory Impact Assessment, Edward Elgar Publishing.
-De Francesco, Fabrizio; Radaelli, Claudio (2007). Indicators of Regulatory Quality, in: Regulatory Impact Assessment, Edward Elgar Publishing.
-Dennis, Ian (1997). The critical condition of criminal law, in: Current Legal Problems, Volume 50, Issue 1, 1 January 1997.
-Eberhard Siegismund, (2003). “The public prosecution office in Germany: legal statues, functions and organization”in UNAFEI Annual Report for 2001 and Resource Material Series 60, 64.
-Eliescu, M. (1967). Civil law enforcement in time and space, conflict of laws in Treaty of civil law, Vol.I, General part, by Tr. Ionascu and pthers, Academiei publishing house, Bucharest.
-Frank, J.G; (1903). Comparative Administrative Law, Washington, D.C: Beard book.
-Robinson, William (2014). Making EU Legislation Clearer, European Journal of Law Reform, 2014, (16)3, 610-632.
https://www.boomportaal.nl/tijdschrift/EJLR/EJLR_1387-2370_2014_016_003_006
-Popescu; Ciora; Tandareanu (2008). Practical aspect of legislative technique and situation, official Gazette publishing House, p.7.
-Dennis, Ian (1997). The critical condition of criminal law, in: Current Legal Problems, Volume 50, Issue 1, 1 January 1997, Pages 213–249.
-Predescu, Ion; Safta, Marieta (2013). the principle of legal certainty, Basis for the rule of law, Landmark Case – Law.
-Harriman, David Bruce (1953). The Void for Vagueness Rule in California, California Law Review, 41(3), 522-534.
https://www.jstor.org/stable/3477984
-Predescu, Ion; Safta, Marieta (2013). the principle of legal certainty, Basis for the rule of law, Landmark Case – Law.
-Harriman, David Bruce (1953). The Void for Vagueness Rule in California, California Law Review, 41(3), 522-534.
https://www.jstor.org/stable/3477984
دوره 3، شماره 8
تابستان
تابستان 1404
صفحه 43-68

  • تاریخ دریافت 25 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 04 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 04 اردیبهشت 1405
  • تاریخ اولین انتشار 04 اردیبهشت 1405
  • تاریخ انتشار 01 تیر 1404