از ذهنیت مجرمانه تا بازنمایی سینمایی: خوانشی پدیدارشناختی ازنظریه فنون خنثی‌سازی

شیری, عباس; حمیدی پور, محسن

doi:10.22034/aqcr.2025.2068161.1083

از ذهنیت مجرمانه تا بازنمایی سینمایی: خوانشی پدیدارشناختی ازنظریه فنون خنثی‌سازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

عباس شیری ¹

محسن حمیدی پور ²

¹ دانشیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران. نویسنده مسئول. رایانامه: ashiri@ut.ac.ir

² دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه تهران، ایران، رایانامه:Mohsenhamidipour72@gmail.com

10.22034/aqcr.2025.2068161.1083

چکیده

زمینه و هدف: مطالعه‌ی جرم از منظر بازنمایی‌های فرهنگی و سینمایی، یکی از گرایش‌های نوین در جرم‌شناسی فرهنگی است که می‌کوشد از رهگذر تحلیل روایت‌های هنری، به فهم عمیق‌تر از سازوکارهای ذهنی و اخلاقی ارتکاب جرم دست یابد. پرسش اصلی پژوهش حاضر آن است که فنون خنثی‌سازی چگونه در بازنمایی‌های سینماییِ جرم متجلی می‌شوند و چه نسبتی با فرآیند توجیه رفتار مجرمانه دارند؟
روش: این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و بر پایه‌ی رویکرد پدیدارشناسی اخلاقی در فهم کنش مجرمانه، ضمن تبیین ابعاد روان‌شناختی و شناختی فنون خنثی‌سازی، به تحلیل بازتاب آن‌ها در روایت‌های سینمایی می‌پردازد.
یافته‌ها و نتایج: نتایج تحلیل نشان می‌دهد، فهم پدیدارشناسانه از نظریه فنون خنثی‌سازی می‌تواند زمینه‌ساز تحولی در سیاست کیفری و آیین دادرسی کیفری باشد. بدین معنا که آگاهی از چگونگی پدیداری جرم و شیوه‌های توجیه آن، به قضات، بازپرسان و دادیاران امکان می‌دهد تا در راستای اصل شخصی‌سازی مجازات، با درک بهتر وضعیت ذهنی و اخلاقی متهم، از نهادهای ارفاقی و تخفیفی بهره‌مند شوند؛ و در مقابل، در مواجهه با بزهکاران یقه‌سفید که از فنون خنثی‌سازی برای تحریف آگاهانه واقعیت استفاده می‌کنند، از کیفیات مشدده و واکنش‌های قاطع‌تری استفاده گردد. افزون بر این، شناخت تمایز میان فنون خنثی‌سازیِ هنجارمند (عوامل موجه جرم) و ناهنجار می‌تواند در سطح اجتماعی، به پیشگیری رشدمدار و درونی‌سازی هنجارهای اخلاقی در میان توده‌ها منجر شود. بر این اساس، پیوند نظری میان فنون خنثی‌سازی و پدیدارشناسی، نه تنها در تحلیل روایت‌های سینمایی، بلکه در سیاست‌گذاری کیفری و اصلاح فرآیندهای دادرسی نیز ظرفیت‌های تازه‌ای ایجاد می‌کند.
کلیدواژه‌ها: پدیدارشناسی، فنون خنثی‌سازی جرم، بازنمایی سینمایی، جرم‌شناسی شناختی.

کلیدواژه‌ها

پدیدارشناسی

فنون خنثی‌سازی جرم

سینما

جرم شناسی پدیدار شناختی

موضوعات

جرم شناسی کاربردی

عنوان مقاله English

From Criminal Mentality to Cinematic Representation: A Phenomenological Reading of Neutralization Techniques theory

نویسندگان English

Abbas Shiri ¹

Mohsen Hamidipour ²

¹ Associate professor, Department of Criminal Law and Criminology , Faculty of Law and Political Science, Tehran University, Iran(Corresponding Author). Email:Ashiri@ut.ac.ir

² PhD Student in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and political Science, Tehran University , Iran. Email:Mohsenhamidipour72@gmail.com

چکیده English

Field and Aims: The study of crime through cultural and cinematic representations is one of the emerging trends in cultural criminology. It seeks, through the analysis of artistic narratives, to achieve a deeper understanding of the mental and moral mechanisms underlying the commission of criminal acts. The central research question of the present study is: How are techniques of neutralization manifested in cinematic representations of crime, and what relationship do they bear to the process of justifying criminal behavior?
Method: Using a descriptive-analytical approach grounded in the ethical phenomenology of criminal action, this research first elucidates the psychological and cognitive dimensions of neutralization techniques and then examines their reflection in cinematic narratives.
Findings and Conclusions: The results demonstrate that a phenomenological understanding of neutralization techniques can bring about transformative changes in criminal policy and criminal procedure. In other words, awareness of how crime emerges phenomenologically and how it is justified enables judges, investigators, and prosecutors—while adhering to the principle of individualization of punishment—to better comprehend the mental and moral state of the accused and make more appropriate use of mitigating institutions and lenient measures. Conversely, when dealing with white-collar offenders who deliberately employ neutralization techniques to distort reality, stricter aggravating factors and more resolute responses can be applied.Furthermore, recognizing the distinction between normative neutralization techniques (legitimate justifying factors) and non-normative ones can, at the societal level, contribute to developmental prevention and the internalization of ethical norms among the general public. Accordingly, the theoretical linkage between neutralization techniques and phenomenology not only opens new analytical possibilities in the study of cinematic narratives but also creates fresh capacities in criminal policy-making and the reform of judicial processes.

کلیدواژه‌ها English

Phenomenology

Criminology

Neutralization Techniques

Cinema

Moral Justification

Cultural Criminology

Lived Experience

- برهانی، غلام حضرت. (1400). مطالعه تطبیقی علم قاضی. یافته‌های فقه قضایی، 1(1)، 29-64.

http://jf.miu.edu.af/article_100077.html

- پیتر، وینچ. (1386). ایده‌های علم اجتماعی و پیوند آن با فلسفه(ترجمه گروهی از مترجمین). انتشارات سمت.

- جعفری جوزانی، میلاد، و رحیمی، مینا. (1401). تحلیل فیلم سینمایی خانه پدری و تعارضات فرهنگی، اولین همایش حقوق خانواده و رسانه، تهران.

https://civilica.com/doc/1701934/

- جوان جعفری، عبدالرضا، و شاهیده، فرهاد. (1393). نقش زنان بزه دیده در ارتکاب جرایم جنسی. پژوهش حقوق کیفری، 2(7)، 41-71.

https://jclr.atu.ac.ir/article_731.html

- مومنی، نگار، و عزیزی، سیروس. (1394). نقش تغییر موضوع و نقض اصول گرایس توسط متهم در بازجویی‌هامطالعة موردی در آگاهی تهران بزرگ. زبان پژوهی، 7(16)، 159-179.

https://zabanpazhuhi.alzahra.ac.ir/article_2094.html

- حاجی ده‌آبادی، محمد علی، شمس ناتری، محمد ابراهیم، و گل خندان، سمیرا. (1395). مطالعه جرم‌شناختی ساختار روانی مرتکبین جرایم علیه بشریت. پژوهش حقوق کیفری، 5(16)، 48-68.

https://jclr.atu.ac.ir/article_6754.html

- رحیم‌نژاد، اسمعیل، آقایاری، مهدی، و قلی‌پور، غلامرضا. (1394). نظریّة خنثی‌سازی جرم و ارتباط آن با عدالت ترمیمی. پژوهش حقوق کیفری، 3(11)، 85-112.

https://jclr.atu.ac.ir/article_1446.html

- غلامی دون، حسین، و جوادی حسین آبادی، حسین. (1399). تحلیل تلفیقی جرم حکومتی در پرتو فنون خنثی سازی و مکانیسم‌های دفاعی. مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی، 50(1)، 207-230.

https://jqclcs.ut.ac.ir/article_78722.html

- قاسمی جوبنه، رضا. (۱۳۹۹). تحلیل فیلم سینمایی «فروشنده» بر اساس مفاهیم روانی اجتماعی. رویش روان‌شناسی، ۹(۳)، ۱۴۰-۱۲۷.

https://frooyesh.ir/article-1-1852-fa.html

- قماشی، سعید. (1391) .از جرم شناسی علت شناختی تا جرم‌شناسی شناختی. تحقیقات حقوقی، 18(70)، 247-271.

https://lawresearchmagazine.sbu.ac.ir/article_56327.html

- گلدوزیان، حسین. (1398). بازخوانی فلسفی ـ جامعه‌شناختی از سوژه انسانی در جرم‌شناسی با تأکید بر نظریه تلفیقی جرم‌شناسی پست‌مدرن. آموزه‌های حقوق کیفری، 16(17)، 271-304.

https://cld.razavi.ac.ir/article_512.html

- نجفی ابرند آبادی، علی حسین، و گلدوزیان، حسین. (1396). جرم‌شناسی پست مدرن و رویکرد آن به جرم و علت‌شناسی جنایی. پژوهش حقوق کیفری، 6(23)، 9-46.

https://jclr.atu.ac.ir/article_8938.html

- هاشمی، محمدساجد، و فرخی، میثم. (1394). بازنمایی «نگرش مردم به روحانیت» در سینمای ایران (مورد مطالعه: سه فیلم زیرنورماه، مارمولک و طلا و مس). رسانه و فرهنگ، 5(1)، 111-133.

https://mediastudy.ihcs.ac.ir/article_1744.html

-Ainley, K., Humphreys, S., & Tallgren, I. (2018). International criminal justice on/and film. London Review of International Law, 6(1), 3-15.

https://doi.org/10.1093/lril/lry010

- Carrabine, E. (2008). Crime, culture and the media. Polity.

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1468-2311.2009.00571_1.x

- Chopin, J., Beauregard, E., & Arseneault, C. (2022). Requiem for a dream: A lifestyle and routine activities victimological analysis to explore the sexual victimization of illicit drug users. Journal of Aggression, Maltreatment & Trauma, 31(1), 1–21.

https://www.researchgate.net/publication/361406952_Requiem_for_A_Dream_A_Lifestyle_and_Routine_Activities_Victimological_Analysis_to_Explore_the_Sexual_Victimization_of_Illicit_Drug_Users

- Creswell, J. W. (2013). Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches. SAGE.

https://www.scirp.org/reference/ReferencesPapers?ReferenceID=1807302

- Dervan, L. E. (2015). Sentencing the Wolf of Wall Street: From leniency to uncertainty. Wayne Law Review, 61 (1).

https://ssrn.com/abstract=2632330.

- García Martínez, A., & Echart, P. (2013). Crime and punishment: Greed, pride and guilt in 'Breaking Bad'. In A. García Martínez & P. Echart (Eds.), The breaking bad breakdown: Critical essays on the series (pp. 165–180). Brill. https://doi.org/10.1163/9781848882706_018

- Gunderson, D. (2020). The Big Short - A Psychological Analysis using the Psychology of Judgement and Decision Making.

https://www.researchgate.net/publication/343471628_The_Big_Short__A_Psychological_Analysis_using_the_Psychology_of_Judgement_and_Decision_Making

- Heidegger, M. (1962). Being and time (J. Macquarrie & E. Robinson, Trans.). Harper & Row. (Original work published 1927)

- Husserl, E. (1970). Logical investigations (J. N. Findlay, Trans.; Vols. 1–2). Routledge. (Original work published 1900–1901)

- IvyPanda. (2024, April 21). Scarface Directed by Brian De Palma: Film Analysis. https://ivypanda.com/essays/scarface-directed-by-brian-de-palma-film-analysis/

- Kaptein, M. & van Helvoort, M. (2019). A Model of Neutralization Techniques. Science and Engineering Ethics, 25(3), 795–818.

https://www.researchgate.net/publication/320101243_A_Model_of_Neutralization_Techniques

- Matza, D. (1964). Delinquency and Drift. New York: Wiley.

https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=2214770

- McGregor, R. (2015). Narrative Representation and Phenomenological Knowledge. Australasian Journal of Philosophy. 94. 1-16. https://doi.org/10.1080/00048402.2015.1061677

- Neto, M., Peixoto, J., Lobo, F., Albuquerque, S., Lima, S., Macedo, I., Araújo, V., & Lacerda, K. (2018). The analysis of psychopathology in Alfred Hitchcock movies. International Archives of Medicine, 11(47).

https://scispace.com/papers/the-analysis-of-psychopathology-in-alfred-hitchcock-movies-2fpgdpacse10.3823/2582.

- Retribution and Justice Depictions in The Film "A Time to Kill". (2022, Nov 03). Retrieved from

https://speedypaper.com/essays/retribution-and-justice-depictions-in-the-film-a-time-to-kill

- Siciliano, A. (2007). La Haine: Framing the 'Urban Outcasts. 6.

https://acme-journal.org/index.php/acme/article/view/775

- Sykes, G. M. & Matza, D. (1957). Techniques of neutralization: A theory of delinquency. American Sociological Review, 22(6), 664–670.

https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=3091216

- Walker, A. & Makin, D. & Morczek, A. (2016). Finding Lolita: A Comparative Analysis of Interest in Youth-Oriented Pornography. Sexuality & Culture. 20.

https://ouci.dntb.gov.ua/en/works/lo8dpwz9/

- Yıldız, D. (2024). The City of God / Cidade de Deus (CDD): Crime and Violence in the Favela.

https://benthamscience.com/public/chapter/22165