پژوهش های جرم شناسی کاربردی

پژوهش های جرم شناسی کاربردی

بازپژوهی اهداف مجازات‌ها با نگاهی به دیدگاه‌های جرم‌شناسی حقوقی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. رایانامه: mjfathi@ut.ac.ir
10.22034/aqcr.2025.2068210.1085
چکیده
زمینه و هدف: تحولات نوین در جرم‌شناسی حقوقی، بازنگری جدی در اهداف سنتی مجازات‌ها را ضروری ساخته است. دیدگاه‌های کلاسیک که عمدتاً بر سزادهی و انتقام‌محور بودن مجازات‌ها مبتنی بودند، به‌تدریج جای خود را به رویکردهایی داده‌اند که بر اصلاح و بازپروری مجرم، تشفّی خاطر بزه‌دیده و تحقق عدالت ترمیمی تأکید دارند. مقاله حاضر، درصدد بازپژوهی اهداف مجازات‌ها در پرتو آموزه‌های جرم‌شناسی حقوقی است و می‌کوشد تا با بررسی رویکردهای سزاگرایانه و فایده‌گرایانه، مسیر مناسبی برای تقویت عدالت کیفری انسانی‌تر و اثربخش‌تر ارائه نماید.
روش: این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است.
یافته‌ها و نتایج: یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که مجازات‌ها، زمانی می‌توانند به ابزار مؤثری در سیاست جنایی تبدیل شوند که از سویی با احترام به کرامت انسانی مجرم، امکان بازسازی شخصیتی او را فراهم آورند و از سوی دیگر با جبران آسیب‌های روانی و اجتماعی بزه‌دیدگان، احساس عدالت و امنیت را در جامعه احیا کنند. بر این اساس، توجه به مبانی نظری جرم‌شناسی حقوقی، به‌ویژه در قالب مفاهیمی چون تفرید مجازات، عدالت ترمیمی و مداخلات درمان‌محور، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر در روند قانون‌گذاری و اجرای عدالت کیفری معاصر به شمار می‌رود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Re-examining the Aims of Punishment with a View to Legal Criminological Perspectives

نویسنده English

mohamadjavad fathi
Associate Professor of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Farabi Campus, University of Tehran, Tehran, Iran. Email: mjfathi@ut.ac.ir
چکیده English

Field and Aims: Recent developments in legal criminology have necessitated a serious reconsideration of the traditional aims of punishment. Classical perspectives predominantly grounded in retributivism and retribution-oriented approaches have gradually given way to perspectives emphasizing offender rehabilitation and reform, victim satisfaction, and the realization of restorative justice. The present article seeks to re-examine the aims of punishment in light of the teachings of legal criminology and attempts, through a review of retributivist and utilitarian approaches, to propose an appropriate path toward fostering a more humane and effective system of criminal justice.
Method: This research was conducted using a descriptive-analytical method.
Findings and Conclusions: The findings indicate that punishments can only serve as an effective tool in criminal policy when, on the one hand, they respect the offender’s human dignity and enable his or her personality reconstruction, and, on the other hand, they repair the psychological and social harm suffered by victims, thereby restoring a sense of justice and security within society. Accordingly, paying due attention to the theoretical foundations of legal criminology—particularly in the form of concepts such as individualized sentencing, restorative justice, and treatment-oriented interventions—is an indispensable necessity in contemporary lawmaking and the administration of criminal justice.

کلیدواژه‌ها English

Punishment
legal criminology
reform and rehabilitation
victim recovery
restorative justice
retribution
utilitarianism
- آنسل، مارک. (1401). دفاع اجتماعی، ترجمه محمد آشوری و علی حسین نجفی ابرندآبادی. چاپ سوم. تهران: گنج دانش.
- استفانی، گاستون و دیگران. (1383). حقوق جزای عمومی. ترجمه حسن دادبان. چاپ دوم. جلد دوم.  تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
- ارسطو. (1381). اخلاق نیکوماخوس، ترجمه سید ابوالقاسم پورحسینی. چاپ دوم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- الهام، غلامحسین و برهانی، محسن. (1403). درآمدی برحقوق جزای عمومی. جلد دوم. چاپ هفتم، تهران: بنیاد حقوقی میزان.
- بروکس، تام. (1403). مجازات، ترجمه محمدعلی کاظم نظری. چاپ دوم. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
- پیوندی، غلامرضا. (1403). کیفرگذاری. چاپ دوم. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- شیکر، دیوید. (1390). مفهوم و ماهیت مجازات. چاپ اول. اهواز: دانشگاه شهید چمران اهواز.
- جوان جعفری بجنوردی، عبدالرضا و ساداتی، سید محمدجواد. (1391). سزاگرایی در فلسفه کیفر. دو فصلنامه پژوهشنامه حقوق کیفری، 3 (5)، 81-59.
https://jol.guilan.ac.ir/article_612.html
- رستمی، هادی. (1395). تقابل وظیفه‌گرایی و غایت‌گرایی فایده‌محور در توجیه کیفر. پژوهشنامه حقوق کیفری، 7 (14)، 155-131.
https://jol.guilan.ac.ir/article_2032.html
- صانعی، پرویز. (1377). حقوق جزای عمومی. چاپ چهارم. جلد دوم. تهران: گنج دانش.
- صلاحی، جاوید. (1402). کیفرشناسی. چاپ پنجم. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
- غلامی، حسین. (1401). کیفرشناسی. چاپ چهارم. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
- فلچر، جورج پی. (1395). مفاهیم بنیادین حقوق کیفری، ترجمه سید مهدی سیدزاده. چاپ پنجم. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
- قربان‌نیا، ناصر. (1377). فلسفه مجازات، نقد و نظر، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 4 (16)، 417-448.
https://jpt.isca.ac.ir/article_21956.html4
- کانت، امانوئل. (1403). فلسفه حقوق، ترجمه منوچهر صانعی دره بیدی. چاپ هشتم. تهران: نقش و نگار.
- کاتینگهام، جان. (1376). فلسفه مجازات، ترجمه محمدرضا ظفری، نقد و نظر، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 3 (12)، 207-178.
https://jpt.isca.ac.ir/article_22007.html
- کلب، پاتریک و لوترمی، لورانس. (۱۳98). درس‌هایی از حقوق جزای عمومی فرانسه، ترجمه محمود روح الامینی. چاپ اول. کرمان: دانشگاه شهید باهنر کرمان.
- کرامتی معز، هادی. (1403). جرم‌شناسی (طرح مباحث نوین در دانش جرم‌شناسی).چاپ دوم. تهران: شرکت سهامی انتشار.
- گارو، رنه. ‌(۱۳99). مطالعات نظری و عملی در حقوق جزا. ترجمه سید ضیاءالدین نقابت. چاپ اول. جلد دوم. تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.
- منصورآبادی، عباس. (۱401). حقوق جزای عمومی ۳. چاپ دوم. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
- میرمحمد صادقی، حسین (۱403). حقوق جزای عمومی ۳. چاپ سوم. تهران: انتشارات دادگستر.
- نجفی ابرندآبادی، علی حسین. (۱۳96). بسترهای اجتماعی و حقوقی عدالت ترمیمی در ایران، دانش‌نامه عدالت ترمیمی (مجموعه مقاله­های همایش بین­المللی عدالت ترمیمی و پیشگیری از جرم)، زیر نظر دکتر محمد فرجیها. چاپ اول. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
- نجفی ابرندآبادی، علی حسین و هاشم بیگی، حمید. (۱403). دانشنامه جرم‌شناسی. چاپ هفتم. تهران: گنج دانش.
- یزدیان جعفری، جعفر. (1388). فرآیند بازدارندگی مجازات (موانع و محدودیت‌ها). پژوهش‌های دانش انتظامی، 11 (44)، 229-207.
http://pok.jrl.police.ir/article_97019.html
- یزدیان جعفری، جعفر. (1386). توجیهات فلسفی مجازات از وحدت‌گرایی تا تکثر‌گرایی. حقوق، 37 (4)، 327-350.

  • تاریخ دریافت 15 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 07 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 08 شهریور 1404
  • تاریخ اولین انتشار 08 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1404