پژوهش های جرم شناسی کاربردی

پژوهش های جرم شناسی کاربردی

نقش آموزه های فقهی، حقوقی و جرم شناختی در تضمین حق حیات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. رایانامه: j-kousha@sbu.ac.ir
2 دانش‌آموخته دکتری تخصصی حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشگاه عدالت، تهران، ایران. (نویسنده مسئول). رایانامه: mohammadsadghchavooshi97@gmail.com
3 استادیار گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، واحد علوم وتحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. رایانامه: ali@mahdavi.fr
10.22034/aqcr.2025.2055948.1056
چکیده
زمینه و هدف: حق حیات یکی از حقوق بنیادین انسان است که در آموزه‌های فقهی، حقوقی و جرم‌شناسی به ‌طور گسترده مورد توجه قرار گرفته است. این مقاله به بررسی نقش آموزه‌های فقهی، حقوقی و جرم‌شناسی در تضمین حق حیات پرداخته و ارتباط این آموزه‌ها با اصول اخلاقی و جرم‌شناختی را تحلیل می‌کند.
روش: پژوهش حاضر به روش توصیفی و تحلیلی انجام شده است.
یافته‌ها و نتایج: از منظر فقهی، حق حیات به‌عنوان هدیه‌ای الهی از سوی خالق و شارع، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و بر اساس اراده الهی، انسان به‌دلیل برخورداری از روح الهی و کرامت ذاتی خود، از این حق برخوردار است. آموزه‌های فقهی در راستای حفظ و ضمانت این حق، بر اساس اصولی چون حرمت قتل و عدالت اجتماعی بنا نهاده شده‌اند. در عرصه حقوقی، حق حیات به‌عنوان یک حق طبیعی بشر و جزء جدانشدنی کرامت انسانی شناخته می‌شود. قرارداد اجتماعی و نظریه‌های حقوق بشر به‌عنوان مبنای حقوقی برای تضمین حق حیات مطرح هستند که دولت‌ها را ملزم به حفاظت از این حق می‌کنند. در آموزه‌های جرم‌شناسی، نظریه‌هایی همچون جرم‌شناسی صلح‌طلب، جرم‌شناسی جمهوری‌خواه و فایده‌گرایی بر تأمین امنیت و پیشگیری از تهدیدات علیه حق حیات تأکید دارند. این نظریه‌ها به کاهش خشونت‌ها و ایجاد عدالت اجتماعی پرداخته و هدف آن‌ها حفظ و تضمین حق حیات از طریق کاهش جرائم و ارتقاء رفاه عمومی است. در مجموع، آموزه‌های فقهی، حقوقی و جرم‌شناسی هم‌راستا با یکدیگر می‌توانند زمینه‌ساز تضمین و حفاظت از حق حیات باشند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Role of Jurisprudential, Legal, and Criminological Doctrines in Ensuring the Right to Life

نویسندگان English

jafar kousha 1
mohamadsadeq chavoshi 2
Muhammad Ali Mahdavi Sabet 3
1 Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. Email: kousha@sbu.ac.ir
2 Ph.D. Graduate in Criminal Law and Criminology, University of Edalat, Tehran, Iran. (Corresponding Author). Email: mohammadsadghchavooshi97@gmail.com
3 Assistant Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran. Email: ali@mahdavi.fr
چکیده English

Field and Aims: The right to life is one of the fundamental human rights that has been widely addressed in jurisprudential, legal, and criminological doctrines. This article examines the role of these doctrines in ensuring the right to life and analyzes their connection with ethical principles and criminological approaches.
Method: The present study is conducted using a descriptive-analytical method.
Findings and Conclusions: From a jurisprudential perspective, the right to life is considered a divine gift from the Creator and the Lawgiver, and holds special significance. Based on divine will, human beings, due to possessing a divine spirit and inherent dignity, are endowed with this right. Jurisprudential teachings aimed at preserving and guaranteeing this right are founded upon principles such as the prohibition of murder and social justice.In the legal domain, the right to life is recognized as a natural human right and an inseparable part of human dignity. The social contract and human rights theories serve as legal foundations for guaranteeing this right, obligating states to protect it.In criminological doctrines, theories such as peacemaking criminology, republican criminology, and utilitarianism emphasize ensuring security and preventing threats to the right to life. These theories aim to reduce violence and promote social justice, with the ultimate goal of preserving and safeguarding the right to life through crime reduction and the enhancement of public welfare.In conclusion, jurisprudential, legal, and criminological doctrines, when aligned, can collectively contribute to the assurance and protection of the right to life.

کلیدواژه‌ها English

Right to Life
Human Dignity
Social Contract
Human Rights
Peacemaking Criminology
Republican Criminology
قرآن کریم
- آنسل، مارک. (1400). گزارش سازمان ملل متحد درباره اعدام. ترجمه لیلا کاظمیان. چاپ اول. تهران: انتشارات مهرکلام.
-احسانی مطلق، محمدرضا. (۱۳۹۴). حق حیات در ادیان توحیدی. الهیات تطبیقی، 6(14)، 138-125.
https://coth.ui.ac.ir/article_15790.html
-اعتمادی، علی؛ شاملو، باقر، علیمرادی، امان اله و احمدی موسوی، سیدمهدی. (۱۳۹8). جایگاه احترام به کرامت انسانی در ارتقای اقتدار قضایی. تحقیقات حقوق تطبیقی ایران و بین­الملل، 12(46)، 182-159.
https://sanad.iau.ir/Journal/alr/Article/1058431
-پاک نهاد، امیر(۱۳۹5). آسیب‌شناسی مجازات اعدام در حقوق ایران. دایره‌المعارف علوم جنایی. کتاب دوم. به کوشش علی حسین نجفی ابرندآبادی. چاپ دوم. تهران: انتشارات میزان.
-حکمت نیا، محمود. (1390). حقوق و مسئولیت‌های فردی و اجتماعی زن. چاپ اول. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
-جوان آراسته، حسین. (1399). حق حیات؛ بنیادها، گستره و لوازم. مجموعه مقالات حقوق شهروندی؛ کاوش‌ها و چالش‌ها. چاپ اول. تهران: انتشارات سمت.
-جوان جعفری بجنوردی، عبدالرضا و اسفندیاری بهرآسمانی، محمدصالح. (1397). نگرشی جامعه‌شناسانه بر تحولات مجازات اعدام مجرمان مواد مخدر. پژوهش حقوق کیفری، 7(25)، 1-2.
https://jclr.atu.ac.ir/article_9407.html
-جواهرکلام، محمدهادی. (1400). مبانی و اصول جبران خسارت بدنی. چاپ اول. تهران: شرکت سهامی انتشار.
-شاهین مقدم، آزاده. (1398). چالش کیفر مرگ از منظر حقوق بشر. دایره‌المعارف علوم جنایی. کتاب چهارم: علوم جنایی تجربی. چاپ اول. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
-رحیمی نژاد، اسمعیل. (1399). اصل کرامت انسانی. دانشنامه سیاستگذاری حقوقی. به کوشش لعیا جنیدی و امیرحسن نیازپور. چاپ اول. تهران: معاونت حقوقی ریاست جمهوری.
-رحیمی نژاد، اسمعیل. (1387). کرامت انسانی در حقوق کیفری. چاپ اول. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
-صفاری، علی و صابری، راضیه. (1398). جرم‌شناسی صلح‌طلب: رویکرد آن به جرم و راهکارهای مقابله با جرم. فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم، 14(53)، 166-149.
http://cps.jrl.police.ir/article_93544.html
-طغرانگار، حسن. (1398). ضرورت رویکردی تاریخی به کیفر اعدام برای قاچاق مواد مخدر. دایره‌المعارف علوم جنایی. کتاب چهارم. علوم جنایی تجربی. زیر نظر علی حسین نجفی ابرندآبادی. چاپ اول. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
-غلامی، حسین. (1399). کیفرشناسی: کلیات و مبانی پاسخ‌شناسی جرم. چاپ سوم. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
-قاری سید فاطمی، سید محمد و قبادی، مرضیه. (1397). بررسی رابطه میان تروریسم و حق حیات در پرتو رویه قضایی بین­المللی. تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، 10(36)، 75-51.
https://www.sid.ir/paper/515703/fa
-قاری سید فاطمی، سید محمد. (1388). حقوق بشر در جهان معاصر. دفتر دوم. جستارهایی تحلیلی از حق­ها و آزادی‌ها. چاپ اول. تهران: شهردانش.
-قماشی، سعید. (1393). کرامت انسانی و نقش آن در جرم‌انگاری. چاپ اول. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
-کرامتی معز، هادی. (1403). جرم‌شناسی (طرح مباحث نوین در دانش جرم‌شناسی). چاپ دوم. تهران: شرکت سهامی انتشار.
-محمدکوره پز، حسین. (1400). موانع کاربرست مجازات خدمات عمومی رایگان در نظام حقوقی ایران. چاپ اول. تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه.
-محمدی الموتی، حسن و دیگران. (1396). حق حیات و سلب آن از منظر اسلام و حقوق بین­الملل بشر با تأکید بر عملیات انتحاری. انسان‌پژوهشی دینی، 14(37)، 165-143.
https://raj.smc.ac.ir/article_27739.html
-منصوری دهبید، عبدالرضا؛ رمضانی، احمد و عطاشنه، منصور. (1399). تحلیل مبانی اخلاقی نظارت قضایی در دادرسی­های کیفری. پژوهش­های اخلاقی، 11(2)، 238-223.
http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18247/FullText
-مستفیضی، سروناز و بالوی، مهدی. (1396). حق مرگ در اسناد بین‌المللی حقوق بشر. مطالعات حقوق عمومی، 48(1)، 103-85.
https://jplsq.ut.ac.ir/article_66113.html
-مقیمی، مهدی. (1398). حقوق شهروندی کرامت‌دار (مطالعه مبناشناختی مفهوم انسان در حقوق شهروندی غربی و اسلامی). دایره‌المعارف علوم جنایی. کتاب چهارم. علوم جنایی تجربی. چاپ اول. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
-منتظری، حسینعلی. (1386). حکومت دینی و حقوق انسان. قم: ارغوان دانش.
-منصورآبادی، عباس(1399). حقوق جزای عمومی 3. چاپ اول. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
-منصورآبادی، عباس؛ کرامتی معز، هادی و کارگر شریف آباد، علیرضا. (1400). مبانی و جلوه‌های جایگزین­های دادرسی کیفری اطفال و نوجوانان. پژوهش‌نامه حقوق اسلامی، 22(53)، 114-91.
https://ilr.isu.ac.ir/article_75759.html
-نیوبور، دیوید دبلیو. (1389). نظام عدالت کیفری و ساختار محاکم در آمریکا (آیین دادرسی کیفری). ترجمه حمیدرضا قراگزلو. چاپ اول. تهران: انتشارات مجمع علمی و فرهنگی مجد.
-هراتی، جهانبخش. (1400). حق بر متفاوت‌بودن «رهیافت­های فلسفی، حقوقی و جرم‌شناختی». چاپ اول. تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.

  • تاریخ دریافت 24 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 26 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 01 مرداد 1404
  • تاریخ اولین انتشار 01 مرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 دی 1403